‘De ouder wordende mens’ is de titel van de eerste solo van kunstenaar Sam Drukker (Goes, 1957) samdrukker.com in MORE Kasteel Ruurlo. Geen sexy onderwerp was de eerste reactie van de schilder. Tot hij zich realiseerde dat het wel degelijk een maatschappelijk vraagstuk is. Sinds 2025 telt ons land meer 65-plussers dan inwoners onder de 20. In MORE gaat het niet om aantallen maar om de schoonheid van het ouder worden. Kom kijken en oordeel zelf.
Sam Drukker in een notendop
Drukker is in 1957 in het Zeeuwse Goes geboren. Als zijn vader (arts) een baan krijgt in het hoge noorden, verhuist het gezin Drukker naar Assen. Hier gaat Sam naar school. Na de middelbare schrijft hij zich in voor een studie aan Kunstacademie Minerva (1977-1982) in Groningen. Daar zijn onder andere Ben van Voorn en Matthijs Roling twee van zijn docenten. Naast leraar is Roling een grote bron van inspiratie voor Drukker, net als de Spaanse schilder Antonio Lopez. Na zijn studie verhuist Drukker met zijn studiegenoot en vriendin naar Parijs (1984-1985). Sinds 1986 woont en werkt het stel, inmiddels getrouwd in Amsterdam. Naast schilderen, geeft Drukker hier les aan onder andere de Wackers Academie. Dit is een academie gericht op figuratieve kunst. Van 1991 tot 2002 woont en werkt het gezin Drukker deels in Amsterdam en deels in Barcelona. In 2002 komen ze definitief terug naar Amsterdam in verband met de opleiding van hun kinderen.
Het Nederlands Portretschap
Een steeds weer terugkerend genre in Drukkers oeuvre is het portret. Drukker heeft een warme belangstelling voor de mens. In het Drents Museum waren in 2022 in de tentoonstelling ‘De man in de spiegel’ 100 zelfportretten van zijn hand te zien. De viering van 40 jaar kunstenaar (1980-2022), Sam Drukker in 100 zelfportretten. De curatoren hadden hiervoor de keuze uit maar liefst 180 zelfportretten van de schilder. Aardig om te vermelden is dat Drukker in 1991 mede oprichter was van het Nederlands Portretschap, (the Dutch Portrait Society). Nog steeds organiseert dit gezelschap om de twee jaar de Portret biënnale in Amsterdam (Noord). Naast portretten schildert Drukker ook naakten. De huid is een bijzonder fenomeen.
Drukker zoekt als schilder van de mens naar de effecten van koud en warm, van licht en donker, van glad en oneffen op de huid en bij een portret op het gezicht. “Het type mens interesseert me niet als ik schilder”, aldus Drukker. “Ik heb geen tube introvert”. Terwijl we door de zalen van museum MORE lopen, ziet Drukker opeens een mooi blauw licht op het gezicht van iemand in ons gezelschap. Een mini college kleur en lichtinval volgt ter plekke.
Sam Drukker in MORE Kasteel Ruurlo
In MORE Kasteel Ruurlo kreeg Peter Krimpe, de tentoonstellingsmaker van Drukker acht ruimtes tot zijn beschikking. In de tussenruimte waar normaliter de vitrines staan met de jurken van Mathilde Willink (1938-1977) (ontworpen door Fong Leng (1937)) begint het avontuur van de ouder wordende mens. Het schilderij, de vallende man (2021) is een portret van Drukker. Voor mij voelt dit werk niet als een vallend persoon, maar als een man die in de ruimte zweeft. Hij is even los van tijd en plaats, misschien wel op weg naar een nieuwe fase in zijn leven? Links onder op het bord vind je een QR-code, met de camera op je telefoon kun je een audio downloaden waarop Sam Drukker je privé gids is in deze expositie. Ik heb de luxe om persoonlijk met hem rond te lopen en zijn verhalen te horen. Maar de audio kan ik je ook van harte aanbevelen.
Naar de houthandel in Parijs
Omdat ik het eerste half uur alleen met hem rondloop hebben we het onder andere over reizen. Drukker is niet zo van het reizen, wel van het (tijdelijk) wonen in een ander land. Hij vertelt over zijn eerste Parijse avontuur in 1984. Samen met zijn partner woonde hij in Parijs. Het Franse leven begon voor hem pas echt nadat hij zijn eerste opdracht had gekregen. “Toen kon ik naar de houthandel om een paneel te kopen voor mijn opdracht. Dat is echt iets wat een toerist niet doet en een inwoner wel”, aldus Drukker. De laatste twintig jaar, koopt Drukker geen materialen meer om op te schilderen.
Zijn achtergrond is altijd een gebruikt object. Soms een oud zeil, dan een Ikea-krukje, een verweerd schoolbord, een tafelblad of een verbleekt zonnescherm. In de eerste ruimte, met het thema vanitas, hangen verschillende afbeeldingen van een schedel. Eén ervan is geschilderd op een oud schoolbord. Op de vraag of hij deze ondergrond dan eerst nog bewerkt, lijkt Drukker even te schrikken. “Nee dat is heiligschennis, het object, de achtergrond blijft altijd intact,” zegt Drukker. In deze ruimte hangt ook een zelfportret van Drukker, naakt met een stropdas en een schedel in zijn hand. Normaal hangt op die plek in deze kleine ruimte een zelfportret van Carel Willink, strak in pak met stropdas en een schedel in zijn hand uit 1936.
De hoekkamer van Mathilde
Er zijn zo van die heilige huisjes. De hoekkamer van Mathilde is er daar een van. We staan oog in oog met een portret van Mathilde Willink uit 1975. In deze zaal zien we ook de goudkleurige leren jurk, een creatie van Fong Leng die Mathilde op dit portret draagt. Een huid als van marsepein, in grote tegenstelling tot het portret dat Drukker als reactie schilderde voor deze zaal. Een naakte man met een tennisracket in de hand. De huid van de man is opgebouwd uit allerlei vlakjes, donker en licht, hard aangezet en zacht uitgevoerd. Het is een huid waarnaar je blijft kijken in tegenstelling tot de marsepeinen kleur van Mathildes gezicht en hals. Na deze zaal lopen we via een glazen tussenruimte naar de andere zijde van het kasteel. Daar hangt een portret met een gedicht ‘Nog een keer’ (uit de bundel DAAR 2011) van Leo Vroman.
De Norbertinessen van Oosterhout
Sam Drukker was uitgenodigd voor de kunstbiënnale in Oosterhout. Voor zijn deelname aan Kunst in de Heilige Driehoek (h3h biënnale) werd hij verwacht bij de orde van de Norbertinessen in Klooster Sint-Catharinadal. Terwijl Drukker door de lange gang naar de gezamenlijke woonkamer liep, zag hij links en rechts aan de muur talrijke portretten van priesters. Toen hij de zusters in de woonkamer zag, wist hij het direct: ik wil een portret van hen maken. Zijn verzoek werd in eerste instantie niet enthousiast ontvangen, omdat de dames vonden dat de eer van het portret voor de priesters was en niet voor hen. Drukker ging rustig zitten en ging met de nonnen in gesprek. Dit resulteerde na wat wikken en wegen in de toestemming om een groepsportret te maken. Je ziet in Ruurlo het prachtige verstilde groepsportret en de video van het maakproces. Volgend jaar (2027) is er weer een biënnale in Oosterhout (bij Breda).
“De waarde van een tekening zit ‘m voor mij in de zuiverheid”
Uitspraak Sam Drukker
Moeder op tafelblad
In de volgende ruimte zie je een aantal portretten van Drukker. Let ook hier weer goed op de ondergrond. Zo heeft Drukker zijn moeder geschilderd op een tafelblad. Ik zie ze samen zitten met een pot thee, herinneringen ophalen. Aan de achterzijde hangt een familieportret van zijn vader, een oom en een tante. Drukker heeft ze individueel geschilderd omdat het drietal niet samen in één ruimte wilde zijn. In Ruurlo heeft Drukker ze bijeen gebracht.
In de volgende zaal hangen verschillende portrettekeningen. Met een tekening kom je volgens Drukker het dichtst bij jezelf. “Een tekening is één concentratie, dat is oog en hand, en er zit helemaal niets tussen. De hersenpan doet eigenlijk niet mee. Er zit geen denkwerk in een tekening, er zit geen reflectie in. Een tekening is één adem”, aldus Drukker. Wie herken jij in deze tekenzaal?
Vier vrouwen
Tijdens de kunstopleiding tekenen de studenten elkaar vaak. Zo ook Drukker. Hij tekende in die dagen onder andere zijn collega studenten waaronder zijn vrouw. “Deze vrouwen ken ik al meer dan veertig jaar. Ze hebben in het begin van mijn schildersloopbaan veel model voor me gestaan. Ze zijn ook vriendinnen van elkaar, aldus Drukker. In 1990 heeft hij ze individueel geschilderd en later in 1999 en 2025/26 als groep.
Drukker maakte veel voorstudies op papier. “Naast de lichamen van de vrouwen, is ook de schildertechniek rijper geworden,” aldus Drukker. Hij besluit: “Dit nieuwe schilderij zegt ook iets over mezelf. Toen ik 45 was had ik niet kunnen vermoeden dat ik zo’n moment zo prachtig zou vinden. Laat staan dat ik had kunnen vermoeden dat het in 2025 weer zou gebeuren. Misschien zegt dat alles over ouder worden: ineens zit je jonge geest in dat oude lichaam.”
Sam Drukker, de ouder wordende mens is nog tot en met 27 februari 2027 te ontdekken in MORE Ruurlo. Kijk hier voor de details. MK = geldig.
Bij deze tentoonstelling is een mooie catalogus samengesteld ( € 29,95) met onder andere een interview van Maite van Dijk (museumdirecteur) met SAM Drukker en de kijk van schrijver Yvonne Kroonenberg op ouder worden. Door de verhalen in deze kleurrijke catalogus leer je kunstenaar op allerlei thema’s beter kennen.
© tekst en foto’s Wilma Lankhorst.
© gebruik van de afbeeldingen met dank aan en met toestemming van Museum MORE, Sam Drukker en alle bruikleengevers.
Nog een keer
Als ik mijn lichaam glad kon strijken
En mijn geheugen terug versimpelen,
Dus mij weer tot een knaap ontrimpelen,
Wat zou ik daar dan mee bereiken?
Weer zwak en zo onzeker wezen?
Weer het werk van anderen lezen
Maar toch zelf al zo bezeten?
Niets van een verre vrede weten?
Hoe wij al die jonge jaren
Elkanders vreemdelingen waren?
En die verdomde oorlog weer?
In godsnaam nee, niet nog een keer.
Leo Vroman, Nog een keer, uit de bundel Daar (2011) Em Querido’s Uitgeverij Amsterdam