De dertiende editie van de oudste Europese beeldententoonstelling in de openbare ruimte, Sonsbeek 2026, staat in het teken van herinneren en herinnering. Het uitgangspunt voor de deelnemende kunstenaars was ‘herinnering als levende daad’. Naast bestaand werk ontdek je twintig nieuwe opdrachten, performances en installaties. Op de façade van de Rentmeesterswoning aan de Zijpendaalseweg herinnert een spreuk van Loesje aan de levende daad: Ik hoef geen tuin, ik heb al een park (2010). In get park en in de stad vind je meer teksten van collectief Loesje op muren en prullenbakken. Lieve lezers het is Sonsbeek-tijd. Ik wens jullie een mooie zomer en een inspirerend bezoek.
Een korte terugblik
In 1949 wil de gemeente Arnhem bezoekers naar de zich herstellende stad trekken. Tijdens het laatst jaar van de Tweede Wereldoorlog heeft Arnhem, de inwoners en de omgeving, veel geleden. Het scenario van een ‘brug te ver’ is wereldwijd bekend. Inwoners en de stad hadden het zwaar na deze verloren actie. Na vier jaar vrijheid wil de gemeente de hernieuwde vrijheid vieren met een gratis toegankelijke tentoonstelling in de openbare ruimte. Park Sonsbeek was daarvoor de ideale locatie. Na 75 jaar vieren we deze zomer de dertiende editie. We staan op een plek vol herinneringen. Herinneringen van mensen, maar ook herinneringen van en aan de natuur. Wat heeft deze plek ons te vertellen, wat is de functie van het water, waar komen de vele bomen, heesters en planten vandaan die we hier zien?
De curatoren van de 2026 editie gaat het bij herinneren niet over behoud maar over transformatie, een continu proces van verandering en wat deze veranderingen doen met ons wereldbeeld, onze toekomstdromen en het verzet tegen uitwissing.
Herinneringen in glas-en-lood
Zoals hier boven beschreven is Park Sonsbeek geen neutrale tentoonstellingslocatie. Het groene park is een levende omgeving met stromend water, bomen, heesters, groene weiden de steile tuin en het hertenpark. Deze groene oase, zoals we haar nu ervaren is ontstaan na eeuwen van ontwerp, arbeid en conflict. Wij ervaren het park nu als een groene oase, maar dat was deze locatie tijdens de industriële revolutie zeker niet. De aanwezigheid van de Sint Jansbeek en de Molenplaats verwijzen naar de industrie die hier ooit was. De Witte Molen is de enige molen die nu nog herinnert aan deze tijd van noeste arbeid. Langs de Sint Jansbeek stonden meerdere molens waardoor deze locatie toen een industriële omgeving was in plaats van een plek voor ontspanning en vermaak. Kunstenaar Fanja Bouts (Nijmegen, 1997) neemt ons op vier locaties mee in ‘landschappen die terugkijken’.
Kunstenaar en wetenschapper
Fanja Bouts is een visueel kunstenaar. Ze heeft een lang opleidingstraject gevolgd waarin wetenschap en kunst samen komen. Het begon allemaal met een universitaire studie sterrenkunde, gevolgd door de Rietveld Academy en daarna verrijkt met een Master in Milieukunde aan de universiteit van Wageningen. Met al deze kennis brengt Bouts de complexiteit van menselijke en meer-dan-menselijke werelden in kaart. Ze combineert in haar werk (wetenschappelijk) onderzoek met gedetailleerde tekeningen én met humor. Voor Sonsbeek 2026 heeft ze vier glas-in-lood ramen gemaakt waarin ze de geschiedenis van de plek en de inmenging van de mens laat zien. De rand van de ramen zijn dikke beuken lijsten met daarin talrijke symbolen en herinneringen.
Het water, de rodondendrons, het hertenkamp, de beuk
Het grootste raam staat aan de oever van de Sint Jansbeek, het tweede bij de rododendrons, de derde in het beukenbos en de vierde bij het hertenkamp. Bouts nodigt ons uit om vanuit het perspectief van dat specifieke, niet menselijke element na te denken of vragen te stellen als: Hoe heeft het zijn plek in het park gekregen? Hoe heeft het de omgeving gevormd en omgekeerd?
Twintig nieuwe werken
Voor Sonsbeek 2026 hebben de curatoren achttien kunstenaars geselecteerd. Ze komen uit elf verschillende landen. Naast bestaande werken zijn er ook twintig nieuwe werken gemaakt. De basis tentoonstelling is zoals bedoelt in het oorspronkelijke plan in de openbare ruimte, met name in park Sonsbeek. Verdeeld over de stad zijn er nog negen locaties waar kunstwerken van deelnemers te ervaren zijn.
Esma Yiğitoğlu solo in Museum Arnhem
Het team van Museum Arnhem heeft een verdieping vrijgemaakt voor het werk van de Turks-Nederlandse kunstenaar Esma Yiğitoğlu (Turkije 1944, Rotterdam 2009). Haar werk is ontstaan uit natuurlijke materialen zoals papierpulp, leem, terracotta, stro, bamboe, touw en textiel. Haar inspiratiebron waren de soefi-filosofie, islamitische architectonische gebouwen, inheemse bouwtradities en de Westerse kunstgeschiedenis. In 1961 verhuisde Yiğitoğlu naar Nederland en studeerde hier aan de Willem de Kooning-academie in Rotterdam.
Bij Museum POST Arnhem, het voormalige hoofdkantoor van de PGEM aan de Weverstraat, ontdek ik werk (videokunst) van de Thaise kunstenaar en filmmaker Korakrit Arunanondchai. In Park Sonsbeek is een tweede werk, een installatie van hem te zien. Arunanondchai laat ons hier het post humane landschap zien dat de rat erft van de mensheid (afbeelding hierboven).
Blikvanger in Park Sonsbeek
De vele automobilisten die dagelijks langs Park Sonsbeek rijden, zien als eerste de sculptuur ‘En Europa sloeg op de vlucht’ (2026) van de Libanees-Nederlandse kunstenaar Mounira Al Solh (Beirut, 1978). Een naakte vrouw rijst op uit een Murex-schelp. De figuur, groter dan de menselijke maat, draagt een koffer in de linkerhand en een mobiel en een roeispaan in de rechter hand. De purper kleur verwijst naar de Murex, een zeedier waarop de Feniciërs veel visten. De kleurstof van dit zeedier bracht grote welvaart.
In deze sculptuur brengt Al Solh verleden en heden samen in één lichaam. Op het hoofd van de vrouw rust Fenicische een boot, daarmee verwijst Al Solh naar de rijke geschiedenis van het zeevarende volk uit de 12de eeuw in een gebied waar nu Libanon ligt. Het lichaam van de vrouw is doorzeefd met kogels. Met dit beeld reageert Al Solh op de bronzen sculptuur die in 2003 in de haven van Beirut. Dit beeld (een mannelijke figuur, Ramzi Barquet) verwijst naar de hongersnood en de vele oorlogsvluchtelingen.
Larry Achiampong verbindt Sonsbeek met Bronbeek
De laatste stop op onze verkenning van Sonsbeek 2026 is Museum Sonsbeek. Hier ervaar je een videowerk van de Britse kunstenaar met Ghanese wortels Larry Achiampong (Londen, 1984). In Park Sonsbeek heeft hij het Lorentzmonument ingepakt. Op het bord staat de tekst: “kiezen is altijd een luxe voor wie nooit het dieptepunt heeft gezien”. Voor het politiebureau in het centrum van Arnhem heeft hij één figuur van de beeldengroep Burgers ingepakt. Hier lees ik: “wat wij nemen, noemen wij met trots het onze”. Beide beelden zijn verpakt in een speciaal voor de kunstenaar ontworpen Pan-Afrikaanse vlag. Door dit te doen voorziet hij de afgebeelde figuren van perspectieven die vaak ontbreken in het West-Europese publieke geheugen.
Het echte herdenken voel je in Bronbeek
In Museum Bronbeek laat hij een video-installatie zien met als titel ‘Een brief, de achterzijde’. Tevens laat hij zijn speciale vlaggen zien. Op deze locatie brengen de vlaggen van Achiampong een tegensymbool van Zwarte solidariteit en zelfbeschikking in directe dialoog met de herinneringen aan de Nederlandse koloniale heerschappij. Er was ons gevraagd stil te zijn in dit museum omdat we te gast zijn in de woongemeenschap van veteranen. Dit is het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen. Dit verzoek was overbodig, want direct als we over de drempel zijn, voelen we allemaal dat de sfeer hier anders is. Hier woont én leeft onze gemeenschappelijke herinnering. Dat voel je op deze plek. Ik wens je een bezoek aan Museum Bronbeek van harte toe als sluitstuk van Sonsbeek 2026. MK=geldig.
Sonsbeek 2026, Ik hoef geen tuin, ik deel een park (Loesje, 2010) is nog tot en met 11 oktober 2026 te ontdekken Arnhem. Lees hier de details en bekijk het uitgebreide programmaoverzicht tijdens dit 100-dagen durende evenementen.
Volg Sonsbeek via de socials
Instagram: @sonsbeek_artprojects en Facebook: sonsbeekartprojects
Voor de Nieuwsbrief: aanmelden kan hier
© tekst en foto’s Wilma Lankhorst.
© gebruik van de foto’s met dank aan en met toestemming van Sonsbeek 2026, alle genoemde kunstenaars, bruikleengevers, fotograven Django van Ardenne en Marjon Gemmeke.
Extra!
Sonsbeek-wandeling in beeldentuin Kröller-Müller Museum
Sonsbeek Kunstprojecten en het Kröller-Müller Museum werken sinds de start van het project in Arnhem intensief samen. Verschillende beelden die in eerdere edities van Sonsbeek te zien waren, zijn aangekocht door het museum. In de beeldentuin is de wandeling ‘Een gedeelde geschiedenis’ uitgezet. Het (gratis) boekje met de Sonsbeek-wandeling ligt bij de entree van het museum voor je klaar. De wandeling duurt ongeveer een uur.