Om de artistieke sfeer van de Duitse stad Leipzig te proeven, kun je voorlopig, dicht bij huis, in Assen terecht. In de kapel van het Drents Museum is de tentoonstelling Hotspot Leipzig te zien. Voor liefhebbers van de Leipziger Schule en de Neue Leipziger Schule een uitgelezen kans om een goed overzicht en inzicht te krijgen van de geschiedenis van de schilderkunst uit Leipzig. 

Waarom Leipzig in Assen?

Het verzamelbeleid van het Drents Museum (opgericht in 1854), steunt op verschillende pijlers. Het begon met de Drentse geschiedenis (inclusief archeologie), daar kwam in de jaren vijftig van de vorige eeuw hedendaagse figuratieve kunst bij. Dit is kunst die gebaseerd is op de waarneming van de zichtbare werkelijkheid. Sinds 1992 ligt de focus hierbij op het werk van kunstenaars die zijn opgeleid aan Academie Minerva in Groningen. Deze opleiding was jarenlang het bolwerk van de Noordelijk figuratieven. Matthijs Röling (1943-2024) was hun boegbeeld. 

Rosa Loy & Kristina Schuldt

Naast figuratief werk uit Groningen is de collectie in de laatste jaren verder uitgebreid met figuratief werk van kunstenaars uit heel Nederland. In 2020 werd het vizier verder verruimd, en keek het team over de landsgrens. Ook in het internationale verzamelbeleid ligt de focus op groepen/academies waarin de figuratieve kunst een doorslaggevende rol heeft. De keuze viel op De Neue Leipziger Schule (NLS). Dit is de tweede academie die actief door het museumteam wordt gevolgd. In 2009 werd in Assen de tentoonstelling Realisme uit Leipzig, drie generaties Leipziger Schule georganiseerd. 

In de jaren daarna zijn met regelmaat werken aangekocht en solo- of groepstentoonstellingen georganiseerd over de kunstenaars van de Leipziger Schule. Solotentoonstellingen die ik in de afgelopen jaren heb gezien waren die van Rosa Loy Bilder Bergen (Zwickau,1958) en Brutal Paradise Kristina Schuldt en de groepstentoonstelling Minerva Meets Leipzig.  

Leipzig: broedplaats voor figuratieve kunst

Leipziger Schule geen manifest met verplichtingen

In een hoekje van de kapel wordt doorlopend een video gedraaid met informatie over de Leipziger Schule. Conservator van deze tentoonstelling is oud-directeur Harry Tupan. Tupan is een groot kenner en liefhebber van de Leipziger Schule. In deze video legt hij uit dat de Leipziger Schule geen collectief is met een manifest en vaste regels. Wat hen bindt is hun kunstopleiding aan de Leipziger kunstacademie de Hochschule für Grafik und Buchkunst (HGB). Door de geïsoleerde ligging van Leipzig in de Duitse Democratische Republiek (DDR)-tijd (1949-1989) heeft de school een geheel eigen karakter ontwikkeld. De DDR of Oost-Duitsland was een socialistische staat, geleid door de communistische partij. 

Het land was onlosmakelijk verbonden met de toenmalige Sovjet-Unie. Hun leider, Stalin, wilde kunst met een propagandistisch karakter. Hoofdthema’s werden de verheerlijking van de leiders, de staat, de arbeiders, de boeren en de industrie. Dit heet sociaal realisme. Voor meer achtergrondinformatie over Leipziger Schule verwijs ik je graag naar de catalogus die voor deze tentoonstelling is samengesteld. Kijk hier voor de details. 

Slapen in het centrum van de figuratieve schilderkunst

In het westen werd in die dagen figuratieve kunst als ouderwets gezien. In de DDR kwam deze informatie niet door en bleef figuratieve kunst leidend. Leipzig werd het centrum van deze kunstvorm. In 2000 werd Leipzig dé internationale hotspot van de figuratieve schilderkunst. Tegen de stroom in, die werd beheerst door conceptuele kunst, nieuwe media en ook fotografie brak een groep jonge kunstenaars, bijna allemaal oud-studenten van de Leipziger HGB, inter- nationaal door. Eén van de centra van de figuratieve kunst in Leipzig is de voormalige Spinnerei.

Op dit voormalige industrieterrein van de Baumwolle (katoen)spinnerij werken anno 2026 meer dan 100 kunstenaars, er zijn 14 galerieën, verschillende werkplaatsen en tentoonstellingsruimtes. Je kunt deze artistieke sfeer zelf ervaren, door een van de vier kamers te boeken bij de Meisterzimmer op het terrein van de Spinnerei. Wij logeerden hier in 2022 en we koesteren hieraan nog steeds mooie herinneringen.

Hotspot Leipzig

Voor de tentoonstelling Hotspot Leipzig is de kapel van het museum een prachtige locatie. Over twee verdiepingen verdeeld ontdek je zo’n zestig werken en verhalen. Het merendeel zijn schilderijen. Er staan ook twee fraaie houten bustes van Laura Eckert (Trier, 1983) Eckert maakt beelden met (afval)hout. Qua vorm roept Eckert’s werk associaties met de klassieke beeldhouwkunst op, haar materiaalgebruik is daarentegen hedendaags. Eckert heeft een intrigerende eigen stijl ontwikkeld waarbij ze de stuken hout eerst stapelt en verlijmt waarna ze aan de uiterlijke vorm begint. Van Matthias Garff (Solothurn, 1986) ontdek je hier verschillende insecten gemaakt van afvalmateriaal.

Leipziger wensenlijst van het Drents Museum

Een grote wens van het museumteam was om een schilderij van Neo Rauch (Leipzig, 1960) in de collectie te krijgen. Rauch is de belangrijkste kunstenaar van de Neue Leipziger Schule en ontbrak nog in de verzameling. Met een gift van de NAM is dit jaar het schilderij Das Dreibein (2024) van Rauch aangekocht. Er staan nog meer wensen op de lijst. Zo ontbreken er werken van Leipziger kunstenaars uit de eerste generatie. Denk aan Werner Tübke (1929-2004), Wolfgang Mattheuer (1927- 2004) en Bernhard Heisig (1925-2011).  

Werken uit de tweede generatie wil het team graag aanvullen we een schilderij van Arno Rink (1940-2017) en Willi Sitte (1921-2013). Michael Triegel (1968) en Tim Eitel (1971) zijn hun droomkandidaten uit de derde generatie. Naast de introductietekst hangt de nieuwste aankoop “Das Dreibein’ (2024) van Neo Rauch (omgeving Leipzig, 1960). In het werk van Rauch, en zeker in Das Dreibein, is zelden sprake van een duidelijk verhaal. Ik sta voor een ‘beeld-droom’ van Rauch. De schilder nodigt zijn toeschouwer uit om zelf een eigen interpretatie aan zijn werk te geven. Dit is tevens een uitnodiging om zelf Hotspot Leipzig in Assen te komen verkennen.

Hotspot Leipzig is nog tot een met 5 april 2026 te ervaren in het Drents Museum. Kijk hier voor de details.MK = geldig. 

© tekst en foto’s Wilma Lankhorst.
© gebruik van de afbeeldingen met dank aan en met toestemming van het Drents Museum, de genoemde kunstenaars en alle bruikleengevers. 

Meer lezen over Leipzig?

• • Lees hier onze ervaringen in Leipzig.
  • Slapen in de Spinnerei in Leipzig.
  • Kennismaking met het Museum voor beeldende Kunst (MdbK) in Leipzig.