Welkom terug in het Valkhof Museum in Nijmegen. Donderdag 4 juni heeft Hare Koninklijke Hoogheid Koningin Maxima het vernieuwde museum geopend. Een jaar nadat we uit Nijmegen verhuisden ging met museum dicht. Nu ruim vier jaar na dato is de renovatie compleet, is het pand verduurzaamd en beveiligd volgens de nieuwst geldende normen. Het team en het Valkhof Museum zijn klaar voor een nieuwe toekomst. Met de nieuwe collectie opbouw en de eerste serie tijdelijke tentoonstellingen worden de grenzen van de tijd doorbroken. Vanaf 6 juni staan alle deuren open om jou en andere liefhebbers van kunst- en cultuur weer welkom te heten.

Je staat op een historische plek 

Het Valkhof Museum ligt op een bijzondere plek in Nijmegen, op de grens van het Hunnerpark, het Kelfensbos en het Valkhofpark, met uitzicht op de Waal en de beroemde Waalbrug. Je staat hier aan de voormalige noordgrens van het Romeinse Rijk. Al duizenden jaren komen hier mensen samen. Denk aan de eerste bewoners in de prehistorie en later de Romeinse soldaten die naast Italië, bijvoorbeeld ook uit Engeland, Frankrijk en Spanje kwamen. Op deze plek woonden arme mensen in krotten en machtige keizers en de Heren van Gelre in paleizen. Op deze plek werden èn worden nog steeds, grenzen getrokken. Bij grenzen moet je denken aan het begrip in de brede zin van het woord. Grenzen om te beschermen of om te verleggen of om te doorbreken. Het waren en zijn niet alleen grenzen tussen landen en legers, maar ook tussen werelden, ideeën en leefwijzen. Wie nu het Valkhof Museum bezoekt, maakt nader kennis met deze grenzen. 

Nieuwe indeling en nieuwe huisstijl

Aan het uiterlijk van het museum is nagenoeg niets veranderd. Wat wel direct opvalt is dat er nu met grote letters op de voor-en zijgevel het woord VALKHOF Museum staat (in de nieuwe huisstijl). Ik ben blij dat we al lopend naar het museum nu ook licht zien. Vele witte bollampen geven het museum een open gezicht, dat was in het verleden echt anders. Bij binnenkomst vallen de nieuwe balie, de ruimte museumwinkel en het nieuwe museumcafé op. Je kunt nu zonder een entreekaart, cadeaus kopen in de museumwinkel of een drankje gebruiken in het museumcafé. Vanuit het lichte museumcafé heb je contact met het plein voor het museum, de Waal en het historische Belvedère. Kunstenaar en ontwerper Ineke Hans tekende voor de  inrichting van het museumcafé. Door de wandhoge ramen stroomt het licht naar binnen. De rode en roze kleuren in deze ruimte maken het geheel tot een feestje.

Je voelt nu de openheid

Ik vind deze opzet een echte aanwinst, niet alleen voor het museum maar ook voor het plein. Dit plein ligt nu grotendeels nog overhoop, maar er wordt hard gebouwd aan de nieuwe inrichting. Er komt groen en enkele grote sculpturen van de Spaanse beeldhouwer, video- en installatiekunstenaar Fernando Sánchez Castillo (Madrid, 1970). 

Collectiepresentatie in vijf thema’s

Wij beginnen onze verkenningstocht op de uitgebreide kelderverdieping, daarvoor nemen we de grote trap naar beneden. Vóór we linksaf de zaal inlopen, staan we stil bij de installatie van Lynne Leegte (1965). Leegte is beroemd om haar sculpturen van marmer en albast die zo licht lijken alsof ze gaan zweven. De installatie De lijnen voorbij (2026) is aangekocht door de Vrienden van het museum. We staan voor zeven opengevouwen landkaarten drie van wit marmer en vier van albast. Je ziet de details van de opengevouwen, gebruikte kaarten, het natuurlijke licht dat van bovenaf op de kaarten valt, geeft de kaarten een eigen sfeer. Bij het zien van de kaarten, denk ik terug aan de vele vakanties die wij met de kaart in de auto en op locatie met de kaart in de hand hebben gemaakt. Geen online navigatie geen Google Maps, maar zelf de kaart bestuderen en interpreteren. Je in het hier en nu oriënteren en verheugen op een nieuwe bestemming. Op locatie waren er dan ook vaak bewoners die je graag op weg hielpen. Bij mij roepen de kaarten het verlangen op naar avontuur.

‘Mens op de grens …
Waar komen wij vandaan?’

Kijk in de spiegel

De mens op de grens  is het thema voor de opzet van de nieuwe collectie presentatie. Bij binnenkomst word je direct geconfronteerd met je spiegelbeeld in een van de twee menshoge spiegelpilaren. Op de wand er achter staat de vraag ‘Waar komen we vandaan?’ Als je naar links kijkt zie je een wand met (gebogen) strepen en jaartallen. Vanaf 21.000.000 voor Christus tot 2026 blijft deze tijdlijn je ‘volgen’. Tussen de waaierende lijnen staan jaartallen met allerlei weetjes zoals dat in 2.000 voor Christus de eerste tampons werden gebruikt. Vrouwen in Egypte gebruikten zachte papyrus om bloed op te vangen tijdens de menstruatie of na een bevalling. In de presentatie ‘Mens op de grens’ legt het museumteam dwarsverbanden tussen verleden & heden. Hierbij is ook rekening gehouden met de inzichten die anno 2026 in de museumwereld gelden. Denk hierbij aan de rol van de vrouw, ons koloniale verleden en de daarbij horende verschillende gezichtspunten, de brede context rondom de thema’s migratie en inclusie.

Een verbaasde blik

Via het kleifiguurtje  van Wijchen lopen we door het Romeinse Rijk met onder andere amuletten, grafzerken, zilveren gezichtsmaskers, sieraden, munten en glaswerk. Op beeldschermen worden verhalen verder toegelicht en voorzien van een blik naar het nu. Ondanks dat deze ruimte onder het maaiveld ligt, ervaar je hier een zekere lichtheid. In een vier minuten durende presentatie vertelt Nijmegenaar (journalist en documentaire maker) Sinan Can over de geschiedenis van het Valkhofpark. Je kunt meekijken in een schaal met beelden, hierin wordt Can’s verhaal simultaan vertaald in het Duits en Engels en is er een gebaren gids in beeld.  De uitgebreide tijdreis van ‘Mens op de grens’ eindigt in het nu met enkele beelden van de Duitse kunstenaar Anne Wenzel. 

“De geschiedenis ligt niet alleen achter ons, maar is ook aanwezig in het heden.”

Hedwig Saam (directeur-bestuurder Valkhof Museum)

De vrouwen van Anne Wenzel

De beelden Under Construction (2018)  van Anne Wenzel (Schüttorf, 1972) doen denken aan de bustes van mannen die in de geschiedenis geëerd werden om hun status en macht. Als je beter kijkt, zie je dat het hier om vrouwen gaat. Op hun borst heeft Wenzel teksten gegraveerd. De boodschap van de kunstenaar is duidelijk: deze vrouwen hebben macht. Maar daar hebben ze hard voor moeten vechten. De sterke vrouwen dragen de sporen van hun strijd als littekens in hun gezicht. Ze zijn trots want zonder ‘gevecht’ waren ze hier niet gekomen. Je kunt hun boodschap van hun gezicht aflezen: ‘Ik bepaal mijn eigen weg!’ 

Nu te zien…

Als je in of dichtbij Nijmegen woont, is mijn advies, stop hier, ga naar het museumcafé en kom nog eens terug voor de tentoonstellingen op de eerste verdieping. Nu te zien: De tentoonstelling Van binnenuit (over emotie, verbeelding en de grenzen van het zelf) en Power to the People van de Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo (nog tot een met 15 november 2026). Op beide exposities kom ik in twee aparte verhalen later deze zomer terug. Beide tentoonstellingen en hun makers verdienen een eigen verhaal. Ontdek vanaf 6 juni het nieuwe Valkhof Museum en laat me horen wat je ervan vindt. Ik wens je alvast mooie grensverleggende ervaringen.

Valkhof Museum in Nijmegen, vanaf 6 juni 2026 weer open voor iedereen. Kijk hier voor de details.  MK=geldig. 

Enkele weetjes
De eerste versie van het Valkhof Museum is in 1999 geopend door Koningin Beatrix. Het bureau van architect Ben van Berkel (Utrecht, 1957) tekende het originele museumgebouw. Dit architectenbureau was ook nu betrokken bij de verbouw. Het gerenoveerde gebouw is op 4 juni 2026 heropend door Koningin Maxima. De Gemeente Nijmegen heeft het gebouw in 2021 gekocht voor € 4,9 miljoen. De renovatie en verduurzaming van het gebouw heeft de nieuwe eigenaar € 15 miljoen gekost. Het museum heeft € 3 miljoen geïnvesteerd in de eigen collectie (nieuwe opzet, nieuwe verhaallijnen, restauratie enzovoort). De collectie telt meer dan 90.000 objecten en steunt op drie pijlers: archeologie, oude- en moderne kunst. Enkele publiekstrekkers uit het verleden zijn de tentoonstellingen rondom De gebroeders Van Limburg, De laatste uren van Herculaneum, schoenenontwerper Jan Jansen, De wereld van Katherina en De Pest,  Moving Stories. Het museumteam verwacht met de nieuwe opzet jaarlijks gemiddeld 120.000 bezoekers te ontvangen.  

© Tekst en foto’s Wilma Lankhorst
© gebruik van de foto’s met dank aan de genoemde kunstenaars, Valkhof Museum, alle bruikleengevers.  De foto’s van de artist impressie van Kelfkensbos anno 2026 © Fernando Sánchez Castillo komen uit de gemeentelijke presentatie ‘reconstructie Hoogstraat en Kelfkensbos' (2010-2022).