In Museum Schunck (Heerlen) ontdekte ik het werk van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Ina van Zyl (Ceres, 1971). De tentoonstelling “Where Are You From”  toont het meest uitgebreide overzicht van haar werk in Nederland tot nu toe. De tentoonstelling omvat een periode van ruim twintig jaar. Je ontdekt hierin zowel vroege strip- en schilderexperimenten als recente schilderijen, tekeningen en drukwerk. Where Are You From is nog tot en met 25 oktober 2026 te zien in Heerlen. Maak er een mooie herfstvakantie van.

Kennismaking met Ina van Zyl

Ina van Zyl is in 1971 in Ceres (Westkaap van Zuid-Afrika) geboren. Dat was nog in de tijd waarin Apartheid nog volop speelde in dit Zuid-Afrikaanse land. Haar ouders hadden een fruitbedrijf in de regio Koue Bokkeveld.  Als kind was Van Zyl veel buiten in de natuur. Na de middelbare school verhuisde ze naar Stellenbosch voor een studie aan de universiteit daar. In Zuid-Afrika tekende Van Zyl strips voor het satirische tijdschrift Bitterkomix. In deze strips komen zwarte humor, lichamelijkheid en maatschappelijke spanningen samen. Enkele voorbeelden van deze strips zie je aan het einde van de expositie in Heerlen. Na haar studie in Stellenbosch  verhuist ze in de jaren negentig van de vorige eeuw naar Amsterdam voor een postacademisch vervolgprogramma aan de Ateliers. In ons land ontwikkelt van Zyl zich verder als tekenaar en schilder.

Wat eerst herkenbaar lijkt,
verandert door schaal en kleur in iets anders.

Het werk van Zyl in perspectief

Thema’s die je vaak terug ziet in het werk van Van Zyl zijn:  schaamte, vernedering, seksualiteit, erotiek en claustrofobie. Daarbij richt ze zich ook op het menselijk contact en/of het gebrek daaraan. Met een sterke zintuiglijke intensiteit schildert Van Zyl portretten, lichaamsfragmenten zoals tenen in sandalen en landschappelijke motieven. Door haar persoonlijke aanpak neemt haar oeuvre binnen de hedendaagse schilderkunst een eigenzinnige positie in. In Heerlen ontdek je in haar schilderijen en tekeningen intieme, vaak uitvergrote fragmenten van het menselijk lichaam, bloemen en alledaagse objecten. Van Zyl zoomt sterk in op details. Het ziet kleinigheden die vaak aan onze aandacht ontsnappen. Door het inzoomen, verschuift je blik. Iets wat herkenbaar was vervreemd voor je ogen. Zo kan een uitvergrote teen zomaar een berg worden, een borst een landschap en een bloem een abstracte vorm.

Haar werk vertraagt je blik.
Je moet even blijven staan. En dan zie je meer.

Where Are You From

De titel van de tentoonstelling is Where are you from. Met een vraagteken erachter is het een veel gestelde vraag. In onze huidige maatschappij kan die vraag beladen voelen, alsof de vraagsteller de behoefte heeft de ander een in een hokje te plaatsen. Van Zyl heeft bewust gekozen voor de titel zonder vraagteken. Hierdoor klinkt het minder als een vraag en meer als een constatering. Het biedt meer ruimte voor verbeelding en meer ruimte voor het zijn.  

Thematische indeling

Voor de opbouw van de tentoonstelling is gekozen voor een thematische indeling. Het begint met het thema lichamelijkheid, via verlangen en natuur kom je tot slot bij het thema vergankelijkheid. Door het uitvergroten van details raken schoonheid en ongemak elkaar voortdurend. Zelf zegt Van Zyl hierover “Mijn objecten zijn ontheemd, door het ontbreken van een context”. In het centrum van de expositie hangen intieme en expliciete voorstellingen van het menselijk lichaam zoals vulva’s en fallussen. Bij de entree hangt een tekst waarin begeleiding van kinderen voor dit deel wordt geadviseerd. Uit de collectie van Museum Schunck heeft Van Zyl zelf enkele werken van de kunstenaar Aad de Haas (1920-1972) gekozen die in dialoog gaan met haar werk. 

Mijn ervaringen met Where Are You From

• • In een recensie had ik over deze tentoonstelling gelezen en ik wist direct daarvoor ga ik naar Zuid-Limburg;
  • De ontvangst is Museum SCHUNCK is altijd warm en gastvrij;
  • De tentoonstelling is ruim opgezet waardoor je de werken goed kunt zien;
  • Ook al zijn het vaak uitvergrote details, toch is het fijn om extra afstand te nemen om nog beter te kunnen kijken;
  • Bij ieder thema hangt een duidelijk stukje tekst waardoor je een handige inleiding krijgt op het bewuste thema;
  • Als je uitvergrote tenen ziet, ontdek je dat tenen bijna menselijke trekjes krijgen zoals elegantie, arrogantie en nieuwsgierigheid;
  • Bij het zien van de close ups van de bloemen, waan ik me weer even in Zuid-Afrika;
  • De portretten zijn fascinerend, mede door de manier waarop Van Zyl verf gebruikt.

Where Are You From, van Ina van Zyl is nog tot en met 25 oktober 2026 te ontdekken in Museum SCHUNCK in Heerlen. Kijk hier voor de details. 

© foto’s en tekst Wilma Lankhorst
© gebruik van de foto’s met dank aan en met toestemming van Museum SCHUNCK, Ina van Zyl, fotograaf Nosh Neneh en alle bruikleengevers.

Een harde noot …

De nachtmerrie die elke blogger vreest, is het moment waarop je de foto’s van een reportage kwijt bent geraakt. Hoe het is gebeurd, weet ik niet. Bij thuiskomst stonden er nog vier collages en enkele losse foto’s op mijn toestel. Vandaar dat je in dit artikel relatief weinig beeldmateriaal ziet. Mischien is dat een extra reden om nog voor 25 oktober naar Heerlen te gaan?!
Daarom een extra tip om op YouTube verschillende video’s van Ina van Zyl op te zoeken. Ook zo kom je meer te weten over haar werk en de invloed van haar jeugd in Zuid-Afrika op haar oeuvre.