Oslo kent vele musea. Het Munch museum is misschien wel het bekendste. Het Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design is zowel het grootste museum in Oslo als in heel Scandinavië. Groot hoeft niet perse een aanbeveling te zijn voor een bezoek. Het feit dat in 2022 de collecties van vier musea zijn samengevoegd tot het Nationaal Museum voor Kunst, Architectuur en Design is dat wel. De collectie omvat ruim 400.000 objecten en daarmee worden steeds nieuwe interessante tentoonstellingen georganiseerd. Je kunt hier gerust een dag doorbrengen zonder je één moment te vervelen. 

‘something old, something new, something borrowed, something blue’

Nieuwe energie op oude grond

We lopen op een zonnige zondagochtend langs de waterkant door het centrum van Oslo. Op de plaats waar voorheen de perrons en sporen van station Oslo-Vestbanen waren, staat sinds 2022 een gloednieuw museumgebouw. Het gebouw is een mix van ‘something old, something new, something borrowed, something blue’. Achter het als monument beschermde stationsgebouw staat nu een nieuw museum. Een robuust gebouw met wanden van grijs natuursteen. Vier verdiepingen, van een ondergrondse laag tot een dakterras met ‘Light Hall’ als top op de derde etage. Op de eerste en tweede verdieping vind je de museumzalen afgewisseld met zithoekjes, een grote lounge met uitzicht op stad en haven en een restaurant. De combinatie van horeca direct aansluitend op de museumzalen ervaren wij als een gastvrij gebaar tijdens het museumbezoek. 

Aandacht voor de Sami

Na binnenkomst, staan we in de hal oog-in-oog met een bijna wand vullend werk Pile O’ Sapmi Supreme (2017) van de Sami-kunstenaar Maret Anne Sara (1983). Het is een ‘gordijn’ van 400 skeletten van rendierkoppen. Als je dichterbij komt, zie je dat in elke schedel een gaatje zit, veroorzaakt door de kogel van een jager. In 2007 kwam er een wet waarin de nationale regering bepaalde hoeveel rendieren een veehouder maximaal mag houden op x-m2 land. De broer van de kunstenaar kreeg de opdracht zijn grote kudde te reduceren tot maximaal 75 dieren. Door deze regels zou hij niet alleen failliet gaan als veehouder, ook de rijke Sami-cultuur en de familieverbinding met het land en de dieren zou verdwijnen.

De jonge veehouder startte in 2016 een proces tegen de staat. Zijn zus, kunstenaar Maret Anne Sara had voor het gerechtsgebouw 200 bloedende schedels van rendieren op staken gezet. Mede hierdoor trok de zaak van de b(r)oer tegen de staat, als David tegen Goliath, de aandacht van het grote publiek. Het was tevens een oproep tot actie om het individu beter te beschermen tegen de macht van de overheid.

Brute werkwijze van kolonisten

De titel Pile O’ Sapmi verwijst naar Pile O’ Bones, een stapel buffalo-kop-skeletten. Tijdens de kolonisatie van Amerika slachten de Europeanen duizenden buffalo’ s van de oorspronkelijke bewoners. Ze laten de koppen liggen en die worden door de ‘eigenaren’ en oorspronkelijke bewoners als symbool tegen deze gruwelijke actie van de kolonisten opgestapeld en getoond. De Noorse regering handelt volgens de Sami met de eenzijdig opgelegde rendier-regels op dezelfde manier als de kolonisten 25o jaar geleden in het Amerika: net als toen is er ook nu geen respect voor de oorspronkelijke bewoners, hun cultuur en hun werk en leefomgeving. 

 
Als je links van Pile O’ Sapmi door de grote deuropening loopt, kom je in het archeologische afdeling van het museum. Grieks en Romeinse marmeren koppen gevolgd door wandkleden met daarop de geschiedenis van Scandinavië en het jonge Noorwegen (1905). In de zaal met historische kleding hangt ook de goudkleurige, zijden jurk die de eerste koningin van Noorwegen, Koningin Maud droeg tijdens haar inhuldiging in 1906. Net als onze koningin Máxima nu, was koningin Maud in haar dagen, de mode-koningin van haar land.

Een app met suggesties voor (korte) bezoekjes

Na deze inleiding nemen we de trap naar de ondergrondse verdieping. Hier vinden we de lockers, sanitaire voorzieningen en de ruimtes voor digitale workshops. Naast een handig informatieboekje is er een bezoekers-app, die je hier kunt downloaden. Via deze app heb je toegang tot ruim 100 verhalen achter de geselecteerde objecten. Tot deze selectie behoren onder andere de De Schreeuw en de eerste versie van Meisjes op de pier van de Noorse schilder Edvard Munch. Naast veel schilderijen van Munch vind je hier ook werken van Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Claude Monet en Henri Matisse naast Noorse kunstenaars als Harriet Backer,  Adolphe Tidemand en Hans Gude. In de app staan ook enkele routes voor bezoekers die weinig tijd hebben. Zo kun je naar keuze enkele hoogtepunten zien tijdens een flits bezoek van 15, 30, 45 of 60 minuten. Persoonlijk vind ik dat jammer want de opzet van het museum nodigt juist uit om langer te blijven en je helemaal onder te dompelen in de gevarieerde collectie. 

Muurschildering

We pakken de lift naar de eerste verdieping, de scheidingswand in de ruime (koffie) lounge is bewerkt door kunstenaar Sol le Witt (1928-2007). Op zijn Wall drawing #839 (1998-2021) zien we vier piramides die zijn opgebouwd uit verschillende kleurvlakken, tegen een oranje achtergrond. Vanuit het grote raam achter de bar, heb je uitzicht op de stad/haven en de oude gebouwen van het voormalige Stasjon Oslo-Vestbanen. In deze gebouwen werkt nu het team van de uitreiking van de Nobelprijzen. 

Hergebruik van materialen

Op deze verdieping dompelen we ons onder in Scandinavian Design & Crafts. We ontdekken prachtige wandkleden, houten sculpturen, historische kleding, keramische objecten en installaties van allerlei materialen. In een kleine binnenruimte staat een werk in wording. Verspreid over de vloer staan manden met repen stof, gekleurde wol en klossen met draden. Ik neem een pauze moment en pak wat wol en linten en vlecht ze door de opgespannen draden. 

Mijn favoriete zaal…

Een leuke aanrader op deze verdieping is zaal 64. Noorser wordt het niet want dit is de zaal van de trollen. Middenin deze ruimte staat een grote boom met kijkgaatjes. Je ontdekt hier tekeningen uit het verhaal ‘de beer en de vos’ (1884) van de Noorse kunstenaar Theodor Kittelsen (1857-1914). Bijna alle ruimtes hebben een thema en de werken in die zaal zijn op dat thema uitgezocht. Dat maakt een bezoek een dit museum extra leuk.

De verzamelwoede van de afvalman

Na deze onderbreking, dwaal ik verder door het museum en kom bij kamer 83. Ik stap binnen in een nagebouwde Russische flat uit de communistische tijd: klein en gehorig. Je hoort de geluiden van de boven- beneden en zijburen. Maar wat meer indruk maakt is de inhoud van deze ruimte. Kunstenaar Ilya Kabakov (Oekraïne, 1933) heeft de woning nagebouwd van een man die nooit iets weggooide: the garbage man (1988).  Deze afvalman bewaarde alles, maar dan ook echt alles, inclusief peuken van zijn sigaretten en dode vliegen. 

Ilya (1933-2023) en Emilia (1945) Kabakov zijn ex-Sovjet-burgers, ze wonen en werken sinds de jaren tachtig in Amerika. Ze leren elkaar in 1983  in New York kennen en trouwen in 1988. Ze maken samen onder andere installaties gebaseerd op hun omgeving waarbij ze gebruik maken allerlei objecten uit het dagelijks leven. Naast installaties, maken beide kunstenaars zelfstandig schilderijen. Lees hier meer over dit kunstenaarsduo.

Zaal 60: de eregalerij van het Nasjonalmuseet

Als we naar zaal 60 lopen, wordt het steeds drukker om ons heen. Zaal 60 is bijna net zo beroemd als de Eregalerij in ons Rijksmuseum. Zaal 60 is dé ruimte waarin de werken van de Noorse schilder Edvard Munch op een voetstuk staan. Het drukst is het in de rechter hoek van deze zaal. De oorzaak van deze opstopping? Hier hangt een van de versies van de beroemde Schreeuw van Munch gemaakt in 1893. Volgens onderzoekers is dit de eerste versie van dit werk. Naast de Schreeuw hangen Munch’s Madonna (1894), Dood in de ziekenkamer (1893) en De dans van het leven (1899-1900). 

Op deze verdieping hangen ook prachtige werken van vader Orazio en dochter Artemisia Gentileschi (zaal 37). Tot slot loop ik nog even door naar zaal 54 voor een (laat) zelfportret (1889) van onze nationale trots Vincent van Gogh.

Het Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design (Nationaal Museum voor Kunst, Architectuur en Design) is van donderdag tot een met zondag geopend van 10.00 tot 17.00 uur en op dinsdag en woensdag van 10.00 tot 20.00 uur. Kijk hier voor alle details. Hier vind je een overzicht van de tentoonstellingen die je in 2026 mag verwachten in dit museum. 

Ons bezoek aan het Nasjonalmuseet en aan Oslo was onderdeel van een treinreis door Noorwegen. Het spoorwegnet in Noorwegen is beperkt, maar de trajecten zijn vaak van een uitzonderlijke schoonheid zoals de Bergenbahnen en de Dovrebahnen. 

Lees ook…

Les hier mijn ervaringen in het Munch Museum in Oslo.

© tekst en foto’s Wilma Lankhorst
© gebruik van de afbeeldingen met dank aan en met toestemming van het Nasjonalmuseet, de genoemde kunstenaars, Iwan Baan en alle bruikleengevers.