Vandaag, zaterdag 12 september opent om 11.00 uur in het Overijsselse Delden de derde vestiging van museum MORE. Met deze opening krijgt elke locatie nu een eigen, aangepaste naam: MORE Gorssel, MORE Ruurlo en MORE Twickel. In Delden krijgt de Jan Mankes collectie van MORE een eigen huis. Daarnaast worden er jaarlijks twee wisseltentoonstellingen georganiseerd op de eerste verdieping. De tentoonstelling Into the Woods bijt het spits af. Met de opening van deze derde loot aan de MORE-stam krijgen veel bezoekers ook een cadeau want de Museumkaart is vanaf de opening direct geldig.
Landgoed Twickel
Tijdens mijn eerste toeristische opleiding in 1978 leerde ik al dat Landgoed Twickel één van de mooiste attracties is in Twente/Overijssel. De oorsprong van dit landgoed gaat ver terug. In 1347 (679 jaar geleden!) kocht Herman van Twickelo ‘Huis to Eijsinc’ en de Noordmolen. De boerderij en de watermolen zijn tot op de dag van vandaag de bakermat van het huidige landgoed Twickel. Anno 2026 heeft het landgoed een oppervlakte van maar liefst 4500 hectare, dat zijn ruim 6300 voetbalvelden. Hier in Delden bestaat de natuur van het landgoed uit bos, natte heide en weilanden omzoomd door de Twentse karakteristieke houtwallen en hagen. In het Bezoekerscentrum aan de Twickelerlaan 7 vind je allerlei praktische informatie voor een leuk dagje uit op de fiets of te voet. Laat je verrast in de theeschenkerij in de Oranjerie, of bezoek de Kasteeltuinen en/of de Landgoedwinkel.
Stichting Twickel & MORE
De topattractie van het landgoed is het kasteel ‘Huis to Eijsinc’ (uit 1367) dat later de naam ‘Twickel’ kreeg. Het landgoed is door vererving steeds van familie op familie overgegaan. De stamboom van alle erven gaat terug tot de familie van Twickel (14e-16e eeuw). Tot aan de huidige eigenaren de familie Van Heeckeren van Wassenaer (19e-20e eeuw). Om het voortbestaan van het landgoed te borgen is in 1953 de Stichting Twickel opgericht. Naast het kasteel vind je op het 4500 hectare grote landgoed 200 boerderijen, woningen en andere gebouwen. Eén van de gebouwen is de oude Rentmeesterij.
Tot november 2025 was deze locatie bij kunstliefhebbers bekend als Museum No Hero. Toen dit kunsthuis de deuren definitief sloot ging het Stichtingsbestuur op zoek naar een nieuwe invulling. Ervaring had geleerd dat natuur en kunst goed samengaan. Delden belde met Gorssel en daar werd verrast gereageerd. Na bezoeken over en weer ontstond een combinatie waarin het beste van de rijke historie van Landgoed Twickel samenkomt met de kunstcollectie van Museum MORE.
MORE Twickel
Het beroemde gezegde “Something old, something new, something borrowed and something blue” past naadloos op de samenwerking tussen Stichting Twickel en Museum MORE. 3 juni jl. werd een convenant getekend en 4,5 maand is er in een nieuw museum ingericht. Een ultra snelle geboorte die een pracht van een museum heeft opgeleverd. Een derde vestiging voor MORE betekend niet meer van hetzelfde maar een herbezinning van het geheel. MORE directeur Maite van Dijk zegt hierover: “De focus in Delden zal meer liggen op natuurbeleving met kunst die verstilling oproept, het weidse en de verbeelding van het sublieme landschap. In Gorssel presenteren we meer speelsheid en verrassing in de kunst, terwijl we in Ruurlo meer de nadruk leggen op de betovering en het dwalen door kunst in een statig kasteel.”
Jan Mankes in Twickel
Zoals in MORE Ruurlo de topstukken van Carel Willink altijd te zien zijn, krijgt de Jan Mankes collectie een vaste plek op de begane grond van MORE Twickel. Jan Mankes (1889-1920) werd op zijn dertigste het slachtoffer van een combinatie van tbc en de Spaanse griep. In de dertig jaren die hij leefde heeft hij intensief gewerkt en hij laat ons zo’n 150 schilderijen en ruim 100 tekeningen na. Stichting MORE bezit de grootste Jan Mankes collectie in ons land. De topstukken krijgen nu een vaste plaats in de twee zalen op de begane grond van MORE Twickel. De beroemde uil van Jan Mankes blijft op zijn vertrouwde stek in Gorssel.
De natuur in de hoofdrol
In veel van Mankes werken speelt de natuur een hoofdrol. De kunstenaar werd door schrijver Richard Roland Holst (1868-1938) in 1923 “Hollands meest verstilde schilder” genoemd. Deze typering wordt vaak aangehaald als we over hem praten. Ook conservator Sito Rozema haalt deze uitspraak aan. Die verstilling voel je goed in Twickel. Ik was in de gelukkige omstandigheid dat ik minuten lang alleen door de twee zalen mocht lopen én genieten. Mankes de kunstenaar laat ons een dromerige, weemoedige en soms zelfs mystieke beleving van de werkelijkheid zien. In MORE Twickel hangen nu bijna 30 topstukken in de tentoonstelling Jan Mankes, Het bovennatuurlijke in de natuur. Deze tentoonstelling is blijvend te zien in het museum.
Anne Zernike
Vóór ik dit openingsartikel afsluit, wil ik toch nog even kort iets zeggen over de vrouw van Jan Mankes: Annie Zernike. Als Jan 24 jaar is, ontmoet hij Anne Zernike (1887-1972). Anne is theologe en wordt de eerste vrouwelijke predikant in ons land. Haar eerst gemeente is de Doopsgezinde gemeente Bovenknijpe, op 5 kilometer ten oosten van Heerenveen. Op 30 september 1915 trouwen Jan en Anne in Schoterland (bij Heerenveen) en kort daarna verhuizen ze naar Den Haag. De weidsheid van de zee ervaart Jan als een grote inspiratiebron. Met Anne heeft Jan intense gesprekken over spiritualiteit, de toestand in de wereld en de natuur.
Eind januari 1916 wordt bij de schilder tbc vastgesteld. In september 1916 worden de verhuisdozen andermaal gepakt en vertrekt het jonge paar naar het Gelderse Eerbeek. Daar wordt in januari 1918 hun enige kind, zoon Beint geboren. Na het overlijden van Jan verhuizen Anne Mankes (34 jaar) en Beint (3) in 1921 naar Rotterdam. Daar aanvaart Anne een post als predikante. Na haar overlijden (6 maart 1972) wordt Anne ook in Eerbeek begraven. Naast haar werk als predikant heeft Anne zich altijd ingezet om het werk van haar man te promoten en een plek in museale collecties te geven.
Into the Woods
Jaarlijks worden op de eerste etage in MORE Twickel twee wisseltentoonstellingen gehouden. De eerste kreeg als titel Into the Woods. Dit idee ontstond nadat de twee conservatoren van MORE samen een lange wandeling over landgoed Twickel hadden gemaakt. In een apart artikel vertel ik later meer over deze mooie en verrassende tentoonstelling.
Jan Mankes, Het bovennatuurlijke in de natuur is blijvend te zien in MORE Twickel. Kijk hier voor de details. Deze tentoonstelling is mede mogelijk gemaakt door bruiklenen van Museum Arnhem en Museum Belvédère in Heerenveen. MK = geldig in alle MORE musea.
Ook te zien Into the woods, tien hedendaagse Nederlandse kunstenaars en een schrijver nemen je mee het bos in.
© tekst en foto’s Wilma Lankhorst
© gebruik van de foto’s met dank aan en met toestemming van MORE Twickel, MORE Gorssel, alle bruikleengevers en de genoemde kunstenaars.
Luister hier naar de driedelige podcast Jan Mankes – Wondermooi.
In Appingedam ontmoette ik tijdens de 100 jarige museale herdenking van Jan Mankes (2020) een groot Mankes fan: kunstenaar Rob Møhlmann. Hij schreef over Mankes het boek ‘In het spoor van Jan Mankes. Het voorwoord in dit herdenkingsboek is geschreven door de enige kleindochter van Jan en Anne Mankes, Anneleen Mankes (1949). Zij is de dochter van Jans enige zoon Beint (1918-1990) en diens vrouw Adri. Lees hier mijn ervaringen met dit boek en met Museum Møhlmann.
