We kwamen voor Hot Spot Leipzig, maar werden in het museum geattendeerd op ‘De stilte doorbroken’. Een titel die nieuwsgierigheid opwekt. Nadat ik de werken van drie verschillende kunstenaars had bekeken, kon en wilde ik er niet meer om heen. De verhalen in De stilte doorbroken moet worden doorgegeven. Dianne Bakker, Bert Hemsteede en Henriëtte van Gasteren doen dat op hun manier. Het is aan mij om deze verhalen verder te delen. Let op: ‘Het is geen gemakkelijk verhaal, maar wel een waar verhaal’, aldus Bert Hemsteede.
De stilte doorbroken
Kleine witte bordjes met de tekst ‘ de stilte doorbroken’ wijzen me de weg in de wirwar van gangen in het historische deel van het Drents Museum. Ik loop de brede trap op, geniet ondertussen van de muurschilderingen en het glad-in-lood. Daarna rechtsaf de gang in en vervolgens de eerste kleine zaal rechts. Het zijn de zelfportretten van visueel kunstenaar/fotograaf Henriëtte van Gasteren (Sevenum, 1964) die me direct stil maken. Haar zelfportretten zijn rauw, persoonlijk en eerlijk. Van Gasteren put inspiratie uit haar eigen ervaringen én die van anderen. Ze wil thema’s als seksueel geweld, schaamte, machtsongelijkheid en het stilzwijgen daaromheen zichtbaar maken. En dat doet ze hier in deze kleine ruimte met indringende foto’s.
De vrouw, de bakker en de slager
Twee foto’s met de titel ‘Baker’ (2015) hangen hier naast elkaar. Op beide werken zie ik delen van een vrouw: een boven lichaam bestoven door meel en een been tussen stukken vlees. Van Gasteren zegt hier zelf het volgende over: “Als vrouw word ik gereduceerd tot een stuk vlees of een homp deeg. Ook al ben ik van vlees en bloed, ik ben geen ‘piece of meat’. En precies dáárom is het essentieel dat ik zélf de regie heb over de zelfportretten. Alles, van het camerastandpunt, tot de belichting, tot de hoeveelheid meel op mijn lijf, is door mij bepaald. De vrouw die tot ‘ding’ wordt gemaakt, is hier tegelijk de maker, de regisseur.”
‘ Mijn naam is Henriëtte van Gasteren.
Het meisje in het korte rokje, dat nergens om vroeg.’
Zelf de regie nemen
Door zichzelf voor én achter de camera te plaatsen, neemt Van Gasteren de volledige regie. Dat roept vragen op: Wat gebeurt er als een vrouw zichzelf zo in beeld brengt? En hoe verandert dat wanneer een man dezelfde foto’s van vrouwen zou maken? Wie kijkt en met welke blik?
Van Gasteren legt pijnlijke patronen bloot en nodigt uit tot nadenken, met elkaar in gesprek gaan en je mening te veranderen.
‘In het absurdistische theater is de mens het handelende wezen’
Dianne Bakker
En nu op zomerkamp
Nog beduusd van wat ik heb gezien, loop ik door naar de volgende zaal. Daar hangen enkele collages van Dianne Bakker alias Alberdina B. (Groningen, 1958). Ik zie kleurrijke landschappen met bloesem, dieren en spelende kinderen. Op het eerste gezicht lijken de taferelen vrolijk en vriendelijk. Als je dichterbij komt en langer blijft kijken, ontdek je een andere, een schrijnende werkelijkheid. De mooie wereld van Bakker blijkt een decor voor gruwelijke, onheilspellende verhalen. Voor haar kunstwerken laat Bakker inspireren door boeken, kranten, films en gebeurtenissen uit haar omgeving. Ze reageert op maatschappelijke misstanden en focust daarbij vooral op machtsongelijkheid en het seksueel misbruik dat daaruit kan ontstaan.
Het is broeierig warm
’Het is zomer, dus we gaan met z’n allen op zomerkamp. De donderwolken geven aan dat het broeierig warm is. Het is een alleraardigst tafereeltje, maar … het is wel vreemd dat de mannelijke begeleiders hun kleren hebben uitgetrokken. Het is dan wel warm, maar toch!
De meisjes op schoot in hun mooie rode zomerjurkjes kijken wat angstig en beduusd.
Een jongenskoor zingt om dit tafereeltje meer cachet te geven. Wat een heerlijke tijd!’ (bijschrift bij Zomerkamp). Ik heb hier niets aan toe te voegen, behalve koude rillingen.
‘Dit is het verhaal dat ik wil vertellen.
Over hoe het weer goed kwam met mij.
Het is geen gemakkelijk verhaal, maar wel een waar verhaal.’
Bert Hemsteede
Tekenen als therapie
Als onschuldige tiener is beeldend kunstenaar Bert Hemsteede (Assen, 1953) seksueel misbruikt. Tekenen hielp hem om zijn herinneringen naar boven te halen, ze te begrijpen en ze een plaats te geven. Wat begon als een therapievorm, een persoonlijk proces, groeide uit tot een verhaal dat hij nu wil delen. Met zijn werk wil Hemsteede bijdragen aan meer openheid over psychische kwetsbaarheid en seksuele misbruik. Zijn tekeningen en collages waren nooit bedoeld voor de buitenwereld. Hij maakte ze tijdens therapiesessies, uitsluitend voor zichzelf en zijn therapeut. Hemsteede verwerkt symbolische figuren in zijn werk die in beeld brengen wat hij als kind heeft meegemaakt. Met potlood, papier, schaar en lijm geeft hij vorm aan wat jarenlang verzwegen bleef: het seksueel misbruik in zijn jeugd.
De haas en de man
Ik sta voor het werk Dubbelportret (wij kijken vooruit – 2019) van Bert Hemsteede. Het eerste wat me opvalt is de haas, zijn vacht lijkt zo echt dat je het dier wilt strelen. Dan zie ik een tweede laag, de potloodtekening met een gezicht, een hand die de haas streelt en een andere hand die een been vasthoudt en nog een hand die tenen streelt. “Waarom ik een haas tekende, wist ik in eerste instantie niet. (…) Ik raakte begaan met de tekening, begaan met het dier. Ik raakte begaan met de jongen van veertien. De jongen die ik ooit was en wilde vergeten. Toen wist ik waar het over ging. De tekening gaan over een bejaagbare jongen, de tekening gaan over mezelf, aldus Hemsteede.
De stilte doorbroken is nog tot en met 29 maart 2026 te zien in het Drents Museum. Kijk hier voor de details. MK=geldig.
Op de museum website staat bij deze tentoonstelling een korte (waarschuwende) tekst:
Een bezoek aan deze tentoonstelling kan (onverwachte) emoties oproepen.
Nu ook te zien
Microkosmos, de wereld in een Wunderkammer is tot en met 1 maart 2026 te verkennen in het Drents Museum in Assen. Kijk hier voor de details. MK = geldig.
De nieuwe collectie tentoonstelling heet Labyrinthia en is zeer de moeite waard om te verkennen.
Binnenkort op dit blog
Hot Spot Leipzig, mijn ervaringen met deze tentoonstelling volgen later deze maand.
Even geduld a.u.b 😉
© tekst en foto’s Wilma Lankhorst.
© gebruik van de afbeeldingen met dank aan en met toestemming van het Drents Museum, de genoemde kunstenaars en alle bruikleengevers.