Daar staan ik dan oog in oog met ‘de kinderen van Sluijters’. Ik sta voor een gezinsportret van Jan en Greet Sluijters. En wat is er nu zo bijzonder aan dit moment? Naast me staan Jan en Victor, twee zonen van Liesje en dus twee kleinzonen van de schilder Jan Sluijters (1881-1957). Naast hun moeder zijn ook Jan en Victor regelmatig door hun opa geschilderd. Zij en nog meer portretten van kinderen zijn nu te zien in het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Verschillende portretten waren nooit eerder te zien omdat ze in particulier bezit zijn of in  depots van musea staan. Meer weten? Kom dan voor 21 februari 2027 naar het Noordbrabants Museum en maak kennis met deze kinderen.

Portretschilder Jan Sluijters

Het leven en de ontwikkeling van schilder Jan Sluijters klik je hier op deze link . In dit artikel dat eerder verscheen wordt Sluijters levenswandel beschreven. Uit zijn eerste huwelijk (1905) met Bertha Langerhorst wordt dochter Louise geboren. In 1906 Vertrek hij naar Parijs en maakt daar kennis met het werk van Kees van Dongen en Henri Matisse. Een tweede huwelijk volgt met Greet van Cooten, met haar vertrekt hij in 1911 wederom naar Parijs. Zij krijgen drie kinderen, Jan jr. Robert en Liesje. Velen kennen Sluijters society portretten die hun vanaf 1914 veelvuldig schildert. Naast deze portretten schilderde Sluijters zijn hele leven portretten van kinderen. Zijn eigen kinderen en kleinkinderen schildert hij van de wieg tot hun puberteit. Daarnaast kreeg hij opdrachten voor het maken van kinderportretten. Hier in Den Bosch kun je onder andere kennis maken met de vier zusjes Van Abbe.

“Het coloriet is wondermooi,
het kopje is teer en lief en onschuldig.”

Uitspraak Jan Sluijters over portret van Louize

Indeling van de tentoonstelling

Het begint met de portretten van de vier kinderen van Jan Sluijters. De oudste dochter Louise Lize Sluijters (1908-1981) koosnaam Lousje bijt het spits af. Ook na de scheiding van Bertha blijft Sluijters haar schilderen. De portetten hangen per kind bij elkaar. Hierdoor zie je ook goed de veranderingen in de werkwijze van de schilder. Louise is op 14 april 1908 in Amsterdam geboren. Als haar ouders twee jaar later scheiden, blijft Louise bij moeder Bertha. Louise volgt na de middelbare school een opleiding tot tekenleraar. Daarna volgt een studie aan de Amsterdamse Rijksacademie. Ook Louise schildert graag portretten. Ze wint met haar werk twee maal de Thérèse Schwartze-prijs. In 1931 trouwt Louise met Kuno Brinks. Brinks is graficus. Samen hebben ze een sterke binding met de Amsterdamse kunstwereld.

“De heele wereld voor mijn inspiratie ligt hier in een kring van vijf en twintig meter om heen.
Ik reis niet. Hier vind ik alles wat ik schilder: mijn vrouw, m’n kinderen,
deze meubelen, ’n paar vazen en pullen, de bloemen,
ja, deze cactusplanten, en nu en dan een modelletje.”

Uitspraak Jan Sluijters

Jan jr. Robert en Liesje

Het is nogal een overgang van het wilde leven in Parijs naar de pater familias in Nederland. Kunstcritici zijn enthousiast over de vernieuwing die zij zien in Sluijters werk. De schilder zoekt naar een evenwicht tussen vernieuwing en traditioneel realisme. De vernieuwing zie je in het gebruikt van felle kleuren, vertekende vormen en composities zonder dieptewerking. In 1914 wordt Sluiters tweede kind geboren, Jan junior. Hij is het oudste van drie kinderen van Jan en Greet van Cooten. Net als Louise gaat Jan jr. eerst naar de Rijksnormaalschool,  gevolgd door de Rijksacademie van Beeldende kunsten. Jan junior reist graag, hij filmt zijn indrukken met een 8- of 16mm camera. Het filmen beïnvloedt zijn composities en schilderstijl. Jan junior wordt 91 jaar. Zijn partner Dineke Sluijters-Nierstratz, schenkt hun nalatenschap aan verschillende instellingen die opkomen voor de natuur. 

Robert Sluijters

De tweede zoon van Jan en Greet is Robert Sluijters (1921-2007). Hij is de enige die niet in de kunstwereld terecht komt, hij wordt werktuigbouwkundige. Na zijn opleiding in Amsterdam verhuist Robert naar Breda. Daar werkt hij in de kunstzijde industrie. Hier ontmoet hij zijn levenspartner Mien de Vos. Samen krijgen ze drie kinderen: Bart, Anne en Else. Robert speelt trompet in een jazzbandje. Het gezin verhuist van Breda naar Arnhem waar Robert gaat werken voor de Centrale Recherche. Robert wordt 86 jaar. Van hem hangen hier verschillende portretten van peuter tot jonge man. Ik sta voor Rob in de kinderstoel (1922) voor hem ligt een roodbruine pop. De kinderstoel met het peuter met blond krulhaar is tegen een achtergrond van een vaas met witte bloemen geschilderd. 

Liesje Sluijters

Door het schilderij Liesje is jarig (1929) is zij waarschijnlijk Sluijters bekendste kind geworden. Eliza (liesje) Sluijters is in 1924 geboren. Dochter Lies bleef lang bij haar ouders wonen. Dit is misschien de verklaring voor het feit dat haar vader háár van alle kinderen het meest heeft geschilderd. De curator attendeert ons op haar karakteristieke oogopslag, deze blijft ook in latere portretten altijd dezelfde. Lies heeft talent voor tekenen en schilderen en zo gaat zij na de middelbare school naar de Rijksacademie in Amsterdam. Daar ontmoet zij haar echtgenoot Jacob Kuijper. De toekomst van Lies ligt niet in de kunstwereld maar in de sport. Zij wordt atlete en legt zich toe op de sprint. In 1944 maakt ze deel uit van het Nederlandse estafetteteam dat op de 4×200 meter een wereldrecord haalt. Samen met haar man krijgt ze twee zonen: Jan en Victor. Lies sterft op 9 augustus 2010, 86 jaar oud. Naast haar verjaardagportret hangt hier Liesje in groen pakje (1927).

“Voor ons was hij gewoon een lieve, gezellige opa.
We waren ons er helemaal niet van bewust dat hij toen al zo’n bekende kunstenaar was.”

Jan en Victor Kuijper (tijdens de opening).

Kleinzonen Jan en Victor

Na de Tweede Wereldoorlog is er in ons land onder andere woningnood. Om die reden wonen Lies en Jacob Kuijper-Sluijters in het begin van hun huwelijk bij haar ouders in huis. Hierdoor maken opa Jan en oma Greet het dagelijkse leven van zijn kleinkinderen Jan en Victor van heel dichtbij mee. Op het schilderij Gezinsleven (1950-1951) zie je jonge ouders. Lies heeft haar tweede zoon, Victor, op de arm. Op de voorgrond speelt Jan en aan de piano zit oma Greet. Dat samenwonen van de twee gezinnen heeft invloed op Sluijters werk. Hij schildert veel van wat hij direct om zich heen ziet. In deze periode wordt hij dagelijks geconfronteerd met baby’s en later de kleuters. Jan en Victor herinneren zich dat hun opa altijd aan het werk is en hen regelmatig schildert. Volgens kleinzoon Jan is hun aanwezigheid een nieuwe inspiratie in een periode waarin Sluijters artistiek wat is vastgelopen. Voorbeelden uit deze tijd zijn De wereld van Jantje (1949), Jantje in de keuken (1949) en Victor in de kinderstoel (1952) .

Mijn ervaringen met de kinderen van Sluijters:

• • De ontmoeting met Victor en Jan Kuijper was voor mij een bijzonder moment;
  • Dat Jan Sluijters vanaf zijn 17^de kinderboeken illustreerde was voor mij nieuw;
  • In de tentoonstelling liggen verschillende kinderboeken met zijn illustraties. Samen met kleinzoon Jan bekijken wij het boek Vaselientje, kleuterpraat van Eli Asser. Jan Kuijper vertelt ons welk kind op welke pagina staat afgebeeld. Het grappige is dat je tekeningen van een meisje verwacht, gezien de titel, maar dat is niet zo. Jan herkent zichzelf en ook Victor in dit boek.

•  

• • Blijf ook even staan bij de portretten die Sluijters in Staphorst maakt tussen 1915 en 1916. In verband met de Eerste Wereldoorlog kan hij niet in Parijs wonen en werken. Hij is die jaren met Greet in Amsterdam. Tijdens deze periode werkt hij enkele maanden in het streng calvinistische Staphorst. Hier schildert hij het landschap en de mensen die er wonen.
  • Op bijna alle kinderportretten zie je speelgoed. Sluijters liet de kinderen tijdens het schilderen vaak spelen met hun lievelingsknuffel of speelgoed. Daardoor ontspannen de kinderen zich gemakkelijker. Verschillende knuffels zijn bewaard gebleven. Jan en Victor brachten tijdens de opening hun speeltje mee en die zie je terug op de schilderijen en in de vitrine.  

Kijken met de ogen van nu

Het laatste woord is voor Jacqueline Grandjean, directeur van Het Noordbrabants Museum. “De manier waarop we naar kinderen kijken is veranderd. Sluijters schilderde en tekende zijn eigen kinderen soms naakt. Beelden die in de huiselijke context van zijn tijd werden gemaakt, kunnen vandaag andere vragen oproepen over naaktheid en de positie van het geportretteerde kind. In de kunstgeschiedenis wordt voor volwassen vrouwen zonder kleren onderscheid gemaakt tussen naakt (geïdealiseerd) en bloot (kwetsbaar).”

“We zijn benieuwd of onze bezoekers dit onderscheid ook van toepassing vinden op kinderen. De kinderen van Sluijters gaat het gesprek niet uit de weg. De tentoonstelling laat zien dat ideeën over wat de betekenis van kunst is in de loop van de tijd veranderen, en ook de manier waarop kinderen worden afgebeeld. De kinderportretten van Jan Sluijters zijn mateloos populair. Maar hoe lief we ze ook vinden, ze zijn niet alleen zoet en sappig. In deze tentoonstelling kijken we met de ogen van vandaag. Misschien dat een licht gevoel van ongemak bewijst dat je de schilderijen nu anders ziet”, besluit Grandjean.

De kinderen van Sluijters zijn nog tot en met 21 februari 2027 te zien in het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Kijk hier voor de details.  MK=geldig.

© tekst en foto’s Wilma Lankhorst.
© gebruik van de afbeeldingen met dank aan met toestemming van het Noordbrabants Museum, genoemde kunstenaars, fotograaf Rob Lipsius/Noordbrabants Museum en alle bruikleengevers.