Het team van Villa Mondriaan heeft een nieuwe tentoonstelling samengesteld. In Zij aan Zij ontdek je Mondriaan in Dialoog. Je ziet vroege, figuratieve werken van Mondriaan die een gesprek aan gaan met werken van tijdgenoten, vrienden en oude meesters, met een zelfde thema. Gaandeweg ontdek je de beeldwereld waarin de jonge Piet Mondriaan zich als kunstenaar heeft ontwikkeld. Ga naar Winterswijk, kijk, vergelijk, ontdek en ervaar in Zij aan Zij de veelzijdigheid van Piet Mondriaan. 

Piet Mondriaan in Winterswijk

Even een korte introductie voor een goed beeld. Piet Mondriaan is op 7 maart 1872 in Amersfoort geboren. Als hij 8 jaar is, verhuist hij met zijn ouders naar Winterswijk. Zijn vader wordt daar directeur van de christelijke school. Twaalf jaar woont Piet in de Achterhoek. Op zijn 20ste verhuist hij voor zijn studie naar Amsterdam. Zijn vader Pieter Cornelis (1839-1921)  en oom Frits Mondriaan (1853-1932) zien al vroeg zijn tekentalent. Oom Frits is amateurschilder in Den Haag en bezoekt het gezin van zijn broer in Winterswijk regelmatig. Hij leert de jonge Piet de eerste teken- en schildertechnieken.

Wandelen door dorp en omgeving

Om inspiratie op te doen zwerft de jonge Piet door de straten van Winterswijk en maakt hij lange wandelingen door de omliggende natuur. In deze jaren tekent en schildert Piet figuratief werk: de mensen in het dorp, bomen in een laantje, boerderijen en dieren. Ook aan het begin van zijn studie in Amsterdam tekent en schildert hij realistische beelden zoals het portret van Kleine Jantje (1896) in zaal 1 van de tentoonstelling. Het zijn werken uit de vroeger periode van Mondriaan die je hier ziet in Zij aan Zij.

Twee zalen vol verhalen

De 60 werken in de expositie zijn verdeeld over twee zalen. In beide ruimtes is de sfeer van het begin van de 20ste eeuw gecreëerd met ‘houten’ lambrisering en gedempte kleuren op de muur. De werken hangen zij aan zij: vaak in tweetal, soms in groepen bij elkaar. De duo’s (en groepen) delen een gezamenlijk thema. Om je beter te laten kijken en om zelf de verhalen achter de werken te bedenken, zijn er geen zaalteksten. Er is wel een zaalboekje met extra informatie over de werken en de gekozen thema’s zoals Op het water, Werkpaarden, En profil, Schittering, In het groen, Maneschijn en Devotie.

Vrouwen met koeien

Een van de thema’s die mijn aandacht direct trok is ‘Vrouwen met koeien’. Je ziet een prachtig bronzen beeld van Charles van wijk (1875-1917). Het heet ‘terugkeer van den arbeid’. Een koe met een lading op zijn rug loopt naast een vrouw met een lange rok. De vrouw heeft haar rechterhand in haar rokzak, het geheel geeft een gevoel van voldoening: de dag zit erop, het werk is gedaan. Rechts van dit beeld hangt een tekening van Piet Mondriaan. Het onderwerp is niet door Mondriaan zelf verzonnen maar is waarschijnlijk nagetekend naar een idee van de Franse schilder Julien Dupré (1851-1910).  

Boerenland

Dupré stond bekend om schilderijen met boeren(land)taferelen. De koe op Mondriaan’s tekening trekt aan een touw waardoor de boerin alle zeilen moet bij zetten om het beest in bedwang te houden. Het lang gerekte lijf van de koe en de zwierig rok van de boerin geven de snelheid van de actie mooi aan. Mondriaan heeft de boeren met koe eerst getekend en later ingekleurd met inkt. Naast dit duo hangen nog twee werken met koeien, wederom een van Mondriaan en een van Dupré. 

Maneschijn en Avondstond

In de tweede zaal (boven) hangen twee thema’s die dichtbij elkaar komen: Maneschijn en Avondstond. Avondstond is de tijd rondom het ondergaan van de zon. Het is de tijd van rust en mijmeren. Dit gevoel herken je in het landschap bij avondstond van Suze Robertson (1855-1922).  De gouden gloed van de ondergaande zon schittert op het water. Ik zie mezelf hier wel zitten aan de oever van de stroom, genietend van het afscheid van een mooie zonnige dag. Bij Piet Mondriaan is het licht deels verborgen achter de eikenbomen. Zijn werk heet Boerderij onder eikenbomen Schets III (1906-1907). 

Tegenover Avondstond hangen drie werken met het thema Maneschijn. Bij Riviergezicht bij maanlicht (1857) van Andreas Schelfhout (1787-1870) is de maan deels verscholen achter een groot huis dat op de rechter rivieroever staat. Achter de wolk schijnt hier de maan en dat geeft de nachthemel een mooie blauw gloed. Bij schepen in het maanlicht (1890) van Piet Mondriaan is de volle maan deels bedekt door nachtelijke wolken. Je ziet nog wel de silhouetten van de zeilschepen en de reflectie op het water. Johan Barthold Jongkind (1819-1891) toont ons een volle maan in al haar glorie in zijn Maanlicht over de Seine (1855).

Het is leuk om deze tentoonstelling samen met een vriend(in) te bezoeken zodat je onderling ook de dialoog kunt aangaan over wat je ziet en ervaart. Zij aan zij de ruim 60 doeken bekijken en zoeken naar de samenhang. Ik wens je een inspirerend bezoek aan Villa Mondriaan.

Zij aan Zij, Mondriaan in dialoog is nog tot en met 11 oktober 2026 te ontdekken in Villa Mondriaan in Winterswijk. Kijk hier voor alle details.  MK=geldig. 

© tekst en foto’s Wilma Lankhorst
© gebruik van de afbeeldingen met toestemming van en met dank aan Villa Mondriaan, de genoemde kunstenaars en alle bruikleengevers.