Anne Frank Hier & Nu in Berlijn

Deel 3 trilogie Anne Frank Zentrum Berlijn 

In deel drie van de Anne Frank trilogie neem ik je mee naar Berlijn. In het Anne Frank Zentrum aan de Hackescher Markt leer je waarom Anne’s dagboek het beroemdste dagboek ter wereld werd. Tevens vertelt de jeugd van nu waarom Anne hen, 70 jaar na haar dood, nog steeds inspireert.

Anne Frank Hier & Nu in Berlijn

Als ik de trap van het Anne Frank Zentrum op loop, leest Anne me voor uit haar dagboek. Ik ben verrast dat Berlijn een Anne Frank Centrum heeft. Volgens mij heeft de familie Frank geen enkele binding met deze Duitse stad. Berlijn blijkbaar wel met Anne. In deel drie van de Anne Frank trilogie bezoek ik het centrum in Berlijn. De centrale hier is “Waarom werd juist dit dagboek wereld beroemd?” De expositie ‘Anne Frank Hier & Nu’ in Berlijn aan de Hackescher Markt geeft antwoord op deze vraag en laat zie hoe Anne Frank de jeugd anno 2015 nog steeds weet te inspireren. Heb je even?

Anne Frank Zentrum Berlin © Wilma Lankhorst
Toegang tot Anne Frank Zentrum Berliin Hackescher Markt

Wat heeft Berlijn met Anne?

De inwoners van Berlijn hebben veel mee  gemaakt vanaf de opkomst van het nationaal socialisme begin jaren dertig van de vorige eeuw tot 8 mei 1945 het officiële einde van de Tweede Wereldoorlog in Duitsland. Duizenden Joodse families zijn het slachtoffer geworden van de Naziterreur. Deze terreur en gruwelen willen de Berlijners nooit meer meemaken. Het dagboek van Anne Frank is hier zowel een symbool als een document met het oog op de situatie rondom de Joodse gemeenschap. Het dagboek staat symbool voor de volkerenmoord van de Nationaal Socialisten op de Joden. Daarnaast is het een intiem document dat het leven en de gedachten van een schrijfster in de dop verwoord. Anne verbindt met haar vertellingen haar persoonlijke familiegeschiedenis met de wereldgeschiedenis van het Nationaal Socialisme en de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Anne Frank Hier en Nu in Berlin © Wilma Lankhorst
Muurschildering Anne bij entree Hackerscher Markt

In de jaren negentig van de vorige eeuw zoeken enkele inwoners contact met de Anne Frank Stichting in Basel . Samen met hen wordt het centrum in Berlijn opgezet en voorzien van vele familiefoto’s van Otto Frank, Anne’s vader die als enige van de familie de concentratiekampen overleefde. De vele familiekiekjes en de film ‘het korte leven van Anne Frank’ presenteren samen de tentoonstelling ‘Anne Frank Hier & Heute (hier & nu!)’. Als je tijdens je bezoek aan Berlijn op  Hackescher Markt komt, reserveer dan een uur voor een bezoek aan een bijzondere plek in een hofje aan de Rosenthaler Straße 39. Een hofje dat de sfeer van rebellie en anarchisme uitstraalt. Op een kleurrijk tegendraads binnenplein is het net of Anne je persoonlijk voorleest uit haar dagboek.

Drie vragen
  • De expositie in het ‘Anne Frank Zentrum Berlin’ is opgebouwd rondom drie basis vragen:
    Wat is er met Anne gebeurd?
  • Waarom werd Anne’s dagboek wereldberoemd ?
  • Wat betekent het dagboek van Anne voor de kinderen van nu?

In het eerste deel van de expositie loop je door een fotogalerij. Aan de linkerkant is een tijdlijn uitgezet volgens de levensjaren van Anne. Het begint bij haar geboorte in 1929 en eindigt met haar dood in april 1945. Op de andere muur zie je wat er in Duitsland en met name in Berlijn gebeurde tussen 1939 en 1945. Een deel van de familiefoto’s komt me bekend voor van andere exposities en TV documentaires. Maar er zitten ook onbekende foto’s bij. Er is bewust gekozen voor veel foto’s en heel weinig tekst, dit om de jongere bezoekers te blijven boeien. Ik kan je verzekeren dat niet alleen de jeugd gefascineerd is door deze beelden.

Dagboek Anne Frank - eigendom Anne Frank Stichting Basel
Eerste bladzijde dagboek Anne Frank © Anne Frank Zentrum Berlijn
De jeugd van 2015 en Anne

Het echte dagboek van Anne heb ik in Amsterdam gezien. Hier ligt een goede kopie, die niet minder indrukwekkend is. Even verderop staan enkele computers waarop je allerlei wetenswaardigheden van Anne’s leven kunt nalezen. Je kunt dagboekfragmenten lezen en je krijgt antwoord op allerlei vragen over de relatie van het dagboek van Anne, met de wereld van nu.

De jeugd wordt actief betrokken bij expo  in Anne Frank Zentrum Berlijn © WL
Tipi’s met vragen aan de jeugd

Nadat ik dit deel heb verkend, loop ik verder naar het derde deel van de tentoonstelling. Hier zijn drie tipi’s van kunststof met licht en geluid opgesteld. Als ik naar binnenloop, spreken verschillende jongeren me aan. Ze vertellen over de strijd van nu en wat zij doen om de vrede te bewaren.

Het lijkt wel of het verhaal van Anne 70 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog actueler is dan ooit. Ik denk spontaan aan: de brandhaarden in de Oekraïne,het geweld in de Gaza-strook, het gesteggel met kernbommen in Noord-Korea, de roep om meer democratie in Hong Kong, de gruweldaden van IS en het toenemende gevoel van onvrijheid dat verschillende Joodse groepen op allerlei plaatsen ter wereld ervaren.

Anne’s leven in 30 minuten

Je kunt er ook mee beginnen, ik sluit mijn bezoek er mee af en ben blij met deze keuze. Ik zit alleen in de kleine filmzaal en kies voor de Nederlandstalige versie. Dat maakt nog meer indruk op me. 15 Levensjaren, krachtig weer gegeven in 30 minuten. Een bijzonder document dat ik later aanschaf als aandenken aan dit bezoek. Als ik stil de filmzaal verlaat, staat een Spaanssprekende familie klaar om mijn plaats in te nemen. Even later komt er een grote groep Oostenrijkers binnen. Anne Frank leeft voort, jong en oud zijn geboeid en geraakt. Ruim 70 jaar na haar overlijden weet Anne met haar boek de harten van miljoenen mensen over de gehele wereld nog steeds te beroeren. Dit is zelfs voor een schrijver die een lang en vruchtbaar schrijversleven heeft genoten, lang niet altijd weg gelegd. Daarmee is Anne postuum uiteindelijk de beroemdste schrijfster ter wereld geworden.

Kleurrijke Hackescher Markt biedt onderdak aan Anne Frank Zentrum Berlijn © WL
Hackescher Markt met achterin rechts Anne Frank Zentrum

Anne Frank Hier & Nu is te zien in het Anne Frank Zentrum

Rosenthaler Straße 39 (ingang tussen Starbuks en Yosoy-tapas) – S-Bahn en Tram Hackescher Markt. U8 Weinmeisterstrasse. Entreeprijs volwassenen € 5, kinderen v.a.  10 jaar € 3 – Familieticket € 12

 

Anne’s reis in een notendop

Anne’s reis van Frankfurt via Aken (1933) en Amsterdam (1934) op transport naar Westerbork (8 augustus 1944) op 3 september 1944 per trein naar Auswittz II-Birkenau II (aankomst 5 september 1944). Hier worden de mannen van de vrouwen gescheiden, Otto Frank, Hermann en Peter van Pels en Fritz Pfeffer) vertrekken naar Auswitz I, Edith Margot en Anne blijven in het vrouwenkamp Auswitz Birkenau. Op 28 oktober 1944 worden ruim 1300 vrouwen uit dit kamp overgebracht naar concentratiekamp Bergen-Belsen. Anne en Margot moeten me deze groep mee. Moeder Edith blijft achter en overlijdt op 6 januari 1945 in Birkenau, Margot sterft in februari/maart 1945 en op Anne’s overlijdensakte van het Rode kruis staat ergens tussen 1 en 31 maart 1945.

Otto Frank overleefde als enige van de acht onderduikers de oorlog en overlijdt op 19 augustus 1980 op 91-jarige leeftijd in het Zwitserse Bazel.

© tekst en foto’s Wilma Lankhorst
© gebruik foto’s met dank aan Anne Frank Zentrum Berlin

Meer lezen over Anne Frank?

Anne Frank, een meisje uit Frankfurt
Anne Frank en het Achterhuis