Maandelijks archief: oktober 2015

Anne Frank Hier & Nu in Berlijn

Deel 3 trilogie Anne Frank Zentrum Berlijn 

In deel drie van de Anne Frank trilogie neem ik je mee naar Berlijn. In het Anne Frank Zentrum aan de Hackescher Markt leer je waarom Anne’s dagboek het beroemdste dagboek ter wereld werd. Tevens vertelt de jeugd van nu waarom Anne hen, 70 jaar na haar dood, nog steeds inspireert.

Anne Frank Hier & Nu in Berlijn

Als ik de trap van het Anne Frank Zentrum op loop, leest Anne me voor uit haar dagboek. Ik ben verrast dat Berlijn een Anne Frank Centrum heeft. Volgens mij heeft de familie Frank geen enkele binding met deze Duitse stad. Berlijn blijkbaar wel met Anne. In deel drie van de Anne Frank trilogie bezoek ik het centrum in Berlijn. De centrale hier is “Waarom werd juist dit dagboek wereld beroemd?” De expositie ‘Anne Frank Hier & Nu’ in Berlijn aan de Hackescher Markt geeft antwoord op deze vraag en laat zie hoe Anne Frank de jeugd anno 2015 nog steeds weet te inspireren. Heb je even?

Anne Frank Zentrum Berlin © Wilma Lankhorst
Toegang tot Anne Frank Zentrum Berliin Hackescher Markt

Lees verder Anne Frank Hier & Nu in Berlijn

Anne Frank en het Achterhuis

Deel 2 trilogie Anne Frank 

Na de kennismaking met de families Frank & Holländer  in Frankfurt en de verhuizing naar Nederland, ga ik in deel twee van deze trilogie naar het Achterhuis in Amsterdam. De stad waar Otto en Edith Frank een veilige plek zochten voor hun jonge gezin. Hoe anders pakte dit uit?

Amsterdam entree Anne Frank Huis Prinsengracht 263 © Wilma Lankhorst
Entree Anne Frank Huis Amsterdam © WL

Anne Frank en het Achterhuis

De eerste keer dat ik Het Achterhuis bezocht, is meer dan 25 jaar geleden. Nog vóór de grote renovatie van 1999. Ook toen al werd je gewaarschuwd voor lange wachtrijen. Omdat we een weekend in onze hoofdstad logeerden zijn we ’s morgen heel vroeg met de fiets naar de Prinsengracht gegaan. Tijdens het bezoek aan Frankfurt realiseerde ik me dat ik heel graag nog eens naar het Achterhuis wil. Hier sta ik dan! Dit is het huis waarin Anne haar dagboeken schreef en waarin zij samen met Peter op zolder naar de kastanjeboom keek. Heb jij het Anne Frank Huis al eens bezocht? En wat kun jij je nog van dit bezoek herinneren?

Lees verder Anne Frank en het Achterhuis

NUL = NL bijdrage ZERO

Deel 2 over ZERO, met focus op NUL

NUL = NL bijdrage ZERO

Stedelijk Museum ZERO 2015 GJ.vanROOIJ_zaal 3 herman de vries + krattenwand
ZERO 2015 – de derde zaal – NUL-beweging © GJ v Rooij

Na de introductie van de internationale ZERO kunstbeweging  in deel een, neem ik je in deel twee exclusief mee naar De Derde Zaal. Hier maken we kennis met de Nederlandse NUL-beweging. Wanneer worden autobanden kunst? Hoeveel bierkratten heb je nodig om een kunstwerk te maken en hoe laag moet je een vriezer in stellen om ‘coole’ kunst te creëren? Allemaal uitdagingen waar de Nederlandse kunstenaars in zaal drie in de jaren zestig van de vorige eeuw aan de slag zijn gegaan. Heb je zin in een exclusief Nederlands kunstavontuur?

Lees verder NUL = NL bijdrage ZERO

Anne Frank, een meisje uit Frankfurt

deel 1 Anne Frank trilogie

In deel 1 van de Anne Frank trilogie maak je kennis met de families van Otto Frank en Edith Holländer. In het educatiecentrum in Frankfurt leer je jonge Anne ‘een Meisje uit Duitsland’ kennen. In deel 2 volgen we het familieleven in Amsterdam. Hierin staat de onderduikperiode centraal. In het laatste deel, het Anne Frank Zentrum in Berlijn, lezen we waarom juist haar oorlogsdagboek zo beroemd is geworden.

AnneFrank-Ausstellung_Auswahl (13) low res
Anne Frank educatiecentrum in Frankfurt

Anne Frank, een meisje uit Frankfurt

Amsterdam is wereldberoemd vanwege het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht. Maar er zijn meer steden met een Anne Frank centrum. Zo woonde haar familie generaties lang in het Duitse Frankfurt am Main en wilden de inwoners van Berlijn Anne ook in hun stad te herdenken. Otto Frank start in 1963 in Bazel het Anne Frank Fonds. Ook buiten Europa zijn er verschillende Anne Frank centra zoals in New York. In dit drieluik bezoek ik eerst Frankfurt, ga na jaren nog eens terug naar Amsterdam en sluit af in Berlijn. Wat weet jij van Anne Frank?

Lees verder Anne Frank, een meisje uit Frankfurt

Beeldhouwster Lotta Blokker op TV

een van de beelden van het uur van de wolf is 'Pas des deux' © Lotta Blokker
‘Pas de deux’ door Lotta Blokker © foto WL

Elk beeld dat met gevoel is gemaakt, toont ons de kunstenaar, niet het model’ Oscar Wilde

TV documentaire Lotta Blokker

In de Fundatie in Zwolle zag ik voor het eerst het werk van Lotta Blokker. Ik was verbaasd, en verrast en werd er heel blij van. Niet per se door haar onderwerp ‘het uur van de wolf’ maar de bronzen beelden maakten op mij een onuitwisbare indruk. Het was alsof ik brons tot leven zag komen.

Mijn belangstelling voor Blokker nam verder toe, toen ik er achter kwam dat zij, net als ik, een passie heeft voor het werk van de Duitse kunstenares Käthe Kollwitz . Afgelopen april hebben we in Keulen de 70ste sterfdag van Käthe Kollwitz herdacht en op mijn blog staat een serie verhalen over deze artistieke veelkunner.

Lees verder Beeldhouwster Lotta Blokker op TV

ZERO & NUL in Stedelijk

ZERO is meer dan niets

ZERO 2015 Stedelijk Museum Amsterdam © WL
Wat is ZERO?

ZERO of Nul kan het minder? Met die vraag stap ik het Stedelijk in Amsterdam binnen. Ik moet naar etage -1, ja het kan dus minder. Wat weet jij van de kunststromingen ZERO en NUL? Mijn persoonlijke nul-telling begint op nieuwjaarsdag 1960. Dit is ongeveer in het midden van de ZERO-periode. De site van het Stedelijk belooft me een ontmoeting met sterren, vuur, licht, beweging, ruimte en demonstraties. Dat is nogal wat en dat allemaal geplaatst in een historisch overzicht van de toenmalige kunstvernieuwers. Ben je er klaar voor?

korte videclip ZERO @ Stedelijk Amsterdam (©Wilma Lankhorst)

ZERO is naast een internationale kunstbeweging ook een tijdschrift © WL
ZERO kunstbeweging en tijdschrift
ZERO

Als we naar de wortels van ZERO zoeken, komen we uit in het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Door de recente oorlogsellende ligt er een deken van pessimisme over de samenleving. Een groep jonge kunstenaars wilde zich losmaken van dit miserabele gevoel. Met een grenzeloos optimisme staken zij de koppen bijeen en creëerden het grootste internationale kunstenaarsnetwerk ooit. Oprichters Heinz Mack en Otto Piene gaven hun nieuwe kunstbeweging in 1957 in Düsseldorf de naam ZERO. Onder dezelfde naam publiceerden zij een tijdschrift waarin de ideeën van de nieuwe stroming wereldkundig werden gemaakt. De drie pijlers waren optimisme, experimenteel en een innovatieve houding.

Start ZERO 2015 expo in wit - diverse kunstenaars © Stedelijk AMS
Zaal 1 ZERO volledig in wit tinten © Stedelijk Museum AMS
Piene gaf aan dat zij hun beweging vanaf de start beschouwden als een zone voor stilte en nieuwe mogelijkheden.

Na de Tweede Wereldoorlog waren in de kunst het abstract-expressionisme en art informel* de dominante kunstvormen. De kunstenaars van de ZERO-beweging wilden zich losmaken van deze opvattingen. Zij zochten in hun werk naar de essentie, door te reduceren, te concentreren en te vernieuwen kwamen ze tot nieuwe artistieke vormen
*art informel, is de vorm waarin kunstenaars in het reine probeerden te komen met de harde realiteit van de geschiedenis).

Heinz Mack schrijft in ZERO 1 over functie kleur © Stedelijk Museum Amsterdam
Monochromen, zowel in wit als in kleur (zie Heinz Marck) © Stedelijk AMS
‘De eerste, laatste en de beste betekenis van kleur is dat ze haar belangrijke beeldende functie puur kan vervullen: alleen zo kan ze haar vrijheid vieren.”
Heinz Mack in tijdsschrift ZERO 1 - 1958
Zaal 3 Stedelijk Museum ZERO NUL groep © Stedelijk Museum AMS
In zaal 3 maak je kennis met de Nederlandse NUL-groep
 NUL

In ons land werd in dezelfde tijd de NUL-groep opgericht. De initiatiefnemers hier waren Armando, Jan Henderikse, Henk Peeters, Jan Schoonhoven en herman de vries. Wat de laatste naam betreft weet ik nu van Joost Zwagerman (De stilte van het licht, 2015) dat de vries zijn naam alleen in kleine letters wil omdat hij alle letters even belangrijk vindt. Net als de collega’s van ZERO experimenteerden de kunstenaars van NUL met nieuwe materialen en nieuwe media.
Naast Duitsland en Nederland trok de ZERO gedachte ook veel aandacht in Frankrijk, Italië, België Zwitserland en zelfs in Japan. In zeer korte tijd ontstond er een Europese kunstbeweging waarin kunstenaars nauw met elkaar samenwerkten aan kunstwerken, evenementen, voordrachten en een gezamenlijk tijdschrift.

De naam ZERO was een slimme keuze omdat dit woord in veel talen bestaat én betekenis heeft. Mede hierdoor groeide deze jonge beweging in de jaren zestig snel uit tot een internationaal ‘merk’.
NUL 1965 eerste ZERO-NUL tentoonstelling in museum © Stedelijk Museum AMS
Fotowand expo NUL 1965 in Stedelijk Museum
Expositie 2015

Het Stedelijk organiseerde in 1962 de eerste museale presentatie van ZERO die in 1965 een vervolg kreeg in een uitgebreide expositie onder de naam: NUL 1965. Deze tentoonstelling wordt gezien als een van de hoogtepunten uit de geschiedenis van deze beweging. Naast werken van de genoemde Nederlandse kunstenaars en de twee oprichters van ZERO werden concepten en stellages getoond van Piero Manzoni, Lucio Fontana, Yves Klein, Jean Tinguely, Yayoi Kusama en Günther Uecker.

Anno 2015, precies 50 jaar daarna heeft het Stedelijk opnieuw een overzichtstentoonstelling van de radicale kunstenaarsgroep samengesteld. Volgens de samenstellers laat ‘ZERO – Let Us Explore the Stars’ zien hoe de kunstenaars van toen de betekenis en de vorm van de kunst blijvend hebben veranderd. De zalen zijn gevuld met originele kunstwerken uit het Stedelijk depot, die ook in 1965 werden getoond.

ZERO Krattenwand naar idee Jan Hendrikse NUL groep
ZERO krattenwand naar idee van Jan Hendrikse NUL 1965 © Stedelijk Museum
Nieuwe materialen en financieringsvormen

Canvas en kwast werden afwisselend gecombineerd met papier, glas, licht, rook, vuur en geluid en soms compleet vervangen door re-cyclebare materialen. Zo ontdek ik een vintage TV die een spijkerjas uittrekt, composities van autobanden, bierkratten en waterzakjes, een doek beschoten met pijlen en een collage van langs gestreken lucifersdoosjes. Veel kunstenaars creëerden werken in wit, van een roeiboot vol penissen tot werken beplakt met watten of omwikkeld door doeken.

Een ander nieuw element is de financiering van de realisatie van het kunstwerk. Om het krattenkunstwerk te kunnen uitvoeren zocht Jan Hendrikse contact met een bierbrouwer en liet zijn werk door deze commerciële partij sponseren.

 Mijn ervaringen

Ik leer dat de betekenis van ZERO ligt in het hier en nu. In de interactie tussen het kunstwerk, de toeschouwer en de ruimte waarin kunstwerk en toeschouwer zich bevinden. Verschillende stellages kunnen bewegen. Omdat de meeste werken 50 jaar of ouder zijn, zijn de pauzes aanzienlijk langer dan de draaitijd. Ik zie prachtige schaduwspellen, historische zwart-wit films waarin naakt modellen hun nat geverfde lichamen uitrollen op grote doeken. Het zwarte werk van Tinguely komt niet meer in beweging. Ik loop door zalen met kunstwerken gemaakt tijdens mijn baby en peuterjaren. Een soort back to the roots bezoek, waarvan ik de aanwezigheid & de betekenis van deze wortels tot nu toe niet kende.

Ik had een blanco gevoel bij ZERO en NUL. Dat is nu voorbij en voor een deel ingevuld met zwarten en witten, autobanden, pijlen en rookpluimpjes. Enerzijds moet ik toegeven dat dit niet mijn meest favoriete kunstperiode is, anderzijds inspireren de collages en stellages me wel. Met name de bewegende werken en de witcollages prikkelen mijn geest. Ga zelf kijken en trek je eigen plan!
Een bijzonder element aan dit bezoek voor mij is dat ik er samen was met een dierbare jeugdvriendin, die ook in de beginjaren van ZERO en NUL is geboren. We hebben samen weer een steen verlegd in een rivier op aarde en onbekende sterren verkend.

 

leid jezelf rond in Stedelijk Museum met de audiotour
De audiotour is zeer informatief

ZERO, Let us Explore the Stars
nog tot 8 november 2015 te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam.
Gratis met Museumkaart
De audiotour (€ 5,-) geeft waardevolle achtergrondinformatie over deze (en nog meer werken) in het Stedelijk Museum.
Als je je verder in deze beweging wilt verdiepen is de 560 pagina tellende catalogus, met ruim 950 afbeeldingen, een aanbeveling (€ 29,95).

© tekst, foto’s en video Wilma Lankhorst
© gebruik foto’s met dank aan het Stedelijk Museum Amsterdam en de kunstenaars